Antropoloog roept op tot harde aanpak drugs: 'Iedereen die hier cocaïne gebruikt, financiert een internationaal narcoterroristisch complex'

Het crackgebruik in Amsterdam is volgens cultureel antropoloog Teun Voeten volledig uit de hand gelopen. De ruime beschikbaarheid van cocaïne en de acceptatie van drugsgebruik dragen volgens hem bij aan de problemen. Hij pleit voor een hardere aanpak van de drugshandel. "De repressieve tak in het beleid is in Nederland nagenoeg verwaarloosd."

Voeten onderzocht de verwoestende gevolgen van de fentanylcrisis in de Verenigde Staten. In steden als Philadelphia en San Francisco zag hij hoe drugsverslaving complete straten ontwricht. Ook in Nederland ziet hij de gevolgen van drugsgebruik steeds nadrukkelijker terug, met name door de opmars van crack in Amsterdam.

"Crackgebruik is helemaal uit de hand gegroeid. En dat is natuurlijk het gevolg van de acceptatie van cocaïne", zegt Voeten in Goedemorgen Nederland. Hij spreekt van "de kruimels van de onderklasse": mensen met weinig geld die hun toevlucht nemen tot een goedkope, zeer verslavende drug.

'Makelaars in de dood'

Crack, ook wel basecoke genoemd, is een rookbare vorm van cocaïne. De drug werkt vrijwel onmiddellijk, maar het effect houdt slechts kort aan. Daardoor kan een sterke drang ontstaan om opnieuw te gebruiken. De GGD schat dat in Amsterdam duizenden mensen regelmatig crack gebruiken. Professionals signaleren bovendien steeds zichtbaarder drugsgebruik, vervuiling en overlast op straat.

Volgens Voeten hangt de opmars van crack samen met de grote beschikbaarheid van cocaïne. "Cocaïne is helemaal geaccepteerd. Iedereen vindt het helemaal normaal", stelt hij. Doordat er zoveel cocaïne beschikbaar is, komt ook crack makkelijker binnen het bereik van mensen met weinig geld. "Het leuke van crack is dat het vijf dollar per portie kost. Dus het is speciaal ontworpen voor de onderklasse."

De antropoloog is dan ook fel tegen de handel in drugs. Hij noemt dealers die crack verkopen "makelaars in de dood". "Die exploiteren letterlijk de wanhoop van de onderklasse. En daar moet je keihard tegen zijn. Die hebben bloed aan de handen."

Maar zijn kritiek beperkt zich niet tot de dealers op straat. Ook mensen die cocaïne snuiven, dragen volgens hem bij aan een gewelddadige internationale drugseconomie. "Iedereen die hier cocaïne gebruikt, financiert een internationaal narcoterroristisch complex dat duizenden, honderdduizenden doden maakt. Elk jaar vallen er in Mexico 30.000 doden."

Fentanylcrisis

De kritiek van Voeten komt voort uit zijn onderzoek naar de internationale drugshandel. Hij dook in de Amerikaanse fentanylcrisis, die de afgelopen jaren honderdduizenden levens heeft geëist. Volgens hem ligt een belangrijke oorzaak bij de manier waarop de Amerikaanse farmaceutische industrie met verslavende pijnstillers omging.

Farmaceut Purdue Pharma bracht de zwaar verslavende pijnstiller OxyContin op de markt, terwijl het bedrijf wist dat het middel verslavend was, vertelt Voeten. Artsen schreven op grote schaal recepten uit. Toen mensen eenmaal verslaafd waren geraakt en de pillen moeilijker of duurder verkrijgbaar werden, kwamen andere drugs in beeld.

"Uiteindelijk had je een paar miljoen Amerikanen die verslaafd waren aan dat verdovingsmiddel, die OxyContin", zegt Voeten. Mexicaanse drugshandelaren speelden volgens hem vervolgens in op die groep. Heroïne was goedkoper dan de pijnstillers en werd daardoor een alternatief. Daarna werd fentanyl aan heroïne toegevoegd om de werking te versterken.

De drugshandelaren gingen volgens Voeten steeds verder om hun winst te vergroten. "Want als je te veel fentanyl doet, gaan de mensen dood. Dus ze moesten de juiste mix vinden. Toen hebben ze pure fentanyl op de markt gebracht."

De gevolgen zijn enorm. "De afgelopen zeven, acht jaar zijn ongeveer een half miljoen Amerikanen gestorven aan overdoses", zegt Voeten. Hij noemt de crisis "in feite de grootste humanitaire crisis sinds de Amerikaanse Burgeroorlog".

'Zombie-apocalypse'

Tijdens zijn onderzoek sprak Voeten met mensen die zwaar verslaafd zijn. De omstandigheden waarin zij leven, maakten diepe indruk op hem. Hij beschrijft hoe mensen op straat rondlopen terwijl hun lichaam door het drugsgebruik steeds verder achteruitgaat.

Bij sommige drugs wordt volgens hem een verdovingsmiddel toegevoegd dat de werking verlengt, maar ernstige wonden en abcessen kan veroorzaken. "Ik heb met een mens gesproken die onder de vliegen zat. Die stonk echt. En soms moet je uiteindelijk ook vaak je benen op ledemaatniveau laten amputeren", vertelt hij.

De beelden doen hem denken aan een apocalyptische film. "Die lopen daar als zombies rond, want het is een spierverslapper. En als je er veel gebruikt, verslappen je hartspieren en dan ga je inderdaad dood. Dus ja, dit is heel onwerkelijk. Ik gebruik die metafoor vaak in mijn boek. Het is een soort zombie-apocalypse."

Toch wil Voeten de verslaafden niet veroordelen. Als antropoloog probeert hij juist te laten zien wie de mensen achter de schrijnende beelden zijn. "Ik ben dankbaar dat ik het zie en dat ik het aan de wereld mag tonen", zegt hij. "Ik probeer die verslaafden ook een menselijk gezicht te geven."

Hij weet uit ervaring hoe moeilijk het kan zijn om met mensen in de greep van een verslaving te praten. Het moment waarop iemand aanspreekbaar is, is volgens hem soms maar kort. "Als ze dope nodig hebben, kun je niet met ze praten. En als ze net gespoten hebben, zijn ze ook helemaal weg." Tussen die momenten ontstaat volgens Voeten een periode waarin contact mogelijk is.

Harde aanpak

Voor de aanpak van drugsproblemen ziet Voeten weinig heil in een ruimhartig gedoogbeleid. Hij wijst erop dat het beleid in de Verenigde Staten per stad verschilt, maar kiest zelf nadrukkelijk voor een repressieve aanpak. "Ik ben in deze heel duidelijk team Trump", zegt hij. "De repressieve tak in het beleid is nagenoeg verwaarloosd in Nederland."

Legalisering van cocaïne is volgens hem evenmin een oplossing. Hij betwijfelt of daarmee de macht van de drugskartels kan worden gebroken. Als de overheid drugs gaat reguleren, kunnen criminele organisaties volgens hem overstappen op andere producten of sterkere varianten aanbieden. Als voorbeeld noemt hij de legalisering van cannabis in Californië. Volgens Voeten hebben illegale aanbieders daar nog altijd een rol, omdat zij sterkere producten kunnen aanbieden dan de gereguleerde markt.