Geweld en plunderingen schrikken Frankrijk op: 'Marine Le Pen is nu torenhoge favoriet'

Frankrijk ontwaakt na een weekend vol extreem geweld. Volgens schrijver Simon Kuper, die in Parijs woont en de onlusten van dichtbij meemaakte, zorgen de rellen voor een stijgende populariteit van de radicaal-rechtse Marine Le Pen. "Ze was al favoriet om de presidentsverkiezingen in mei te winnen, nu is ze de torenhoge favoriet."

Op verschillende plekken in Frankrijk vonden de afgelopen dagen protesten en rellen plaats. In meerdere steden leidde dat tot brandstichting, plunderingen en geweld tegen ordediensten. Honderdduizenden mensen gingen de straat op om hun onvrede over de Franse overheid te uiten.

Na zaterdag, toen het geweld op zijn hevigst was, waren volgens minister van Binnenlandse Zaken Laurent Nuñez in totaal vijfhonderd politiemensen, gendarmes, ambulancemedewerkers en brandweerlieden gewond geraakt.

'Bendes, hordes van casseurs'

"Overal in Frankrijk waren protesten gepland tegen het beleid van de regering, tegen de besparingen in het onderwijs en de hoge brandstofprijzen. Maar die zijn op een gegeven moment echt gekaapt door bendes, hordes van casseurs, dus mensen die professioneel alles kapot willen maken. Relschoppers", vertelt de Vlaamse correspondent in Frankrijk Steven Decraene in Goedemorgen Nederland op NPO 1.

Op die rellen zijn "opportunistische jongeren" afgekomen, zegt Decraene vanuit Limoges. "Zij zijn aan het plunderen geslagen in bijvoorbeeld Parijs, Lyon en Marseille. Hier in Limoges hebben echt criminelen, op aansturen van enkele extreemlinkse agitatoren, het stadhuis binnengedrongen, mensen met de dood bedreigd en het in brand gestoken. Daarbij is het stadhuis grotendeels verwoest."

De torenspits van het door vuur gegrepen historische stadhuis in Limoges is ingestort. "Het is volledig verwoest en wordt een symbool van die plunderingen en het zinloze geweld dat afgelopen weekend heerste in Frankrijk."

Op de rellen zouden ook relschoppers uit het buitenland zijn afgekomen, die vaak volledig in het zwart gekleed waren en hun gezicht hadden bedekt. "Het is zo dat extreemlinks vertakkingen heeft in heel Europa. De Franse inlichtingendienst heeft informatie dat er ook vanuit andere landen, uit Duitsland en waarschijnlijk ook vanuit België en Nederland, zogenaamde Black Blocs zijn aangekomen om te vernielen en natuurlijk niet om te protesteren voor een beter leven in Frankrijk."

Hij sluit niet uit dat buitenlandse mogendheden zich hebben bemoeid met de onrust in Frankrijk. "Officieel is daar nog geen weet van. Er is nog geen rapport dat een link toont dat dit zou zijn aangestuurd vanuit andere landen zoals Rusland en Iran. Wat we wel weten is dat er heel veel valse informatie rondgaat op social media. Er zijn heel veel speciale bots bezig om fake news te verspreiden, zodat de haat aan beide kanten opgepookt wordt."

Kritiek op autoriteiten

In een toespraak tot het Franse volk heeft president Emmanuel Macron erop aangedrongen onderscheid te maken tussen demonstranten met "legitieme eisen" en "degenen die hebben geplunderd". Ook riep hij op tot debatten "tussen de partijen - en niet op straat door middel van geweld".

Tegelijkertijd is er veel kritiek op de vaak harde aanpak van de betogingen door de ordediensten. Die aanpak zou mede hebben geleid tot de escalaties van dit weekend. In zijn toespraak zei Macron dat hij opdracht heeft gegeven "volledige transparantie te verlenen over de strategie van de ordediensten".

Bovendien zouden de autoriteiten de rellen vooraf hebben onderschat. Decraene: "De politie zou onderbemand zijn geweest zaterdag en dat was zeker het geval in Parijs, dat hebben we zelf kunnen vaststellen. Minister van Binnenlandse Zaken Laurent Nuñez heeft vanochtend toegegeven op Franse zenders dat het inderdaad een inschattingsfout was en dat de inlichtingen verkeerd waren."

"Er waren vijf keer zoveel betogers als voorzien en ook vijf keer zoveel relschoppers als voorzien door de inlichtingendiensten. Dat betekent dat er te weinig oproeppolitie was en te weinig gespecialiseerde brigades om rellen en plunderingen te voorkomen." Inmiddels heeft Nuñez zijn ontslag aangeboden, maar dat is geweigerd door Macron.

'Burgeroorlog is een groot woord'

Volgens de verslaggever hebben de meeste Fransen met verbazing naar de rellen gekeken. "Het geweld, de agressiviteit... Hoe kunnen Fransen dit andere Fransen aandoen? Er zijn 1500 handelaars die alles verloren zijn. Hun winkel, hun hele leven is in rook opgegaan, vernield. Aan de andere kant krijg je jongeren die zeggen: onze verzuchtingen, onze eisen, ons protest is gekaapt door extreme elementen en gaat niet meer over wat wij willen: beter onderwijs en betere sociale gelijkheid. Dit zijn puur rellen."

Van een burgeroorlog is zeker nog geen sprake, zegt hij. "We leven wel in een steeds meer gepolariseerde wereld, zeker in Frankrijk. Media kiezen steeds meer een kant. Ofwel de kant van uiterst rechts en zeggen: er moet meer orde en tucht zijn. Ofwel de iets zachtere, linkse kant, waar men zegt: geweld hoort nu eenmaal bij protest. Burgeroorlog is een groot woord, maar er is wel heel veel spanning. Het is iedereen aangeraden, zowel regering, mensen die op straat komen om hun eisen kracht bij te zetten en media, om daar een beetje redelijkheid in te brengen en te hopen dat die relschoppers hard aangepakt worden."

Schrijver Simon Kuper woont in de buurt van Place de la République en zag met eigen ogen hoe de vlam in de pan sloeg. "Ik heb eerst een vreedzame demonstratie meegemaakt. Ik stond erbij, tussen de scholieren die protesteerden. Men was heel vreedzaam. Ze konden Place de la République niet binnen. De politie verbood dat, dus mensen gingen andere straten op. Heel Parijs werd op een gegeven moment bezet. Later kwamen wat ze in Frankrijk noemen casseurs, de brekers. Dat zijn vooral tienerjongens die winkels aanvallen."

"Ik stond in mijn eigen straat aan het begin van de avond toen de supermarkt tegenover ons huis werd geplunderd. Tieners renden weg met waterflessen en dat soort onzin. Waar doe je dat voor? Die jongens konden ongestoord hun gang gaan. Overal in de wijk is in winkels ingebroken en liggen er nu scherven op straat."

"Maar de politie heeft ook ontzettend hardhandig en gewelddadig opgetreden, ook tegen protestanten. Om 14.00 uur werd er al traangas ingezet. Ik kon niets meer zien, het was heel vervelend. De eerste reactie hier van de politie is schieten met traangas."

Hij begrijpt dan ook de kritiek op de politie. "Die kritiek is in de eerste plaats dat ze zo agressief zijn. Daar zijn demonstranten terecht heel boos over. Maar ook dat ze incompetent zijn. De demonstratie loopt hier altijd volgens bepaalde routes. Mensen konden die routes niet in. De demonstratie van scholieren heeft niet echt kunnen plaatsvinden, er was geen mars, en dus gingen ze allerlei andere straten op en op een gegeven moment was het voor de politie niet meer te overzien, hoewel er 60.000 politieagenten in heel Frankrijk op de been waren."

Marine Le Pen 'torenhoge favoriet'

Hij denkt dat de rellen bijdragen aan de populariteit van Marine Le Pen. "Ze was al favoriet om de presidentsverkiezingen in mei te winnen, nu is ze torenhoge favoriet. Zij kan zeggen: 'Ik ben de vrouw van orde, ik ga de autoriteit weer herstellen. Macron is gehaat, dat werd gisteren weer heel duidelijk, en hij is zwak, want hij kan niet eens orde houden. Ik ga keihard optreden, ook tegen jongens uit migrantenbuurten.'"

Extreemlinks is politiek gezien de grote verliezer, denkt Kuper. "Extreemlinks heeft een probleem. Ze worden heel erg geassocieerd met deze demonstraties. Extreemlinks stond de demonstraties steeds toe te juichen en kan nu het geweld niet veroordelen. Ik denk dat Le Pen de grote winnaar is."