Van Starlinkproblemen tot een dieseldeal met Rusland: 'Trump laat Oekraïne steeds verder los'

De spanningen tussen de Verenigde Staten en Oekraïne lopen verder op. Problemen met satellietnetwerk Starlink en het uitblijven van Amerikaanse inlichtingen maken het voor Oekraïne moeilijker om Russische aanvallen af te weren. Volgens Amerikakenner Kirsten Verdel past dat in een bredere ontwikkeling: Donald Trump zet Oekraïne onder druk, terwijl hij tegelijkertijd toenadering zoekt tot Rusland. "Hij voelt zich aangetrokken door autocratische, dictatoriale regimes."

De Oekraïense president Volodymyr Zelensky heeft zijn teleurstelling uitgesproken over de problemen met Starlink en het uitblijven van waarschuwingen voor Russische raketaanvallen. Oekraïne vermoedt dat de Amerikaanse regering daarachter zit. De beperkingen op het satellietnetwerk hebben gevolgen voor de snelheid waarmee Oekraïense drones kunnen vliegen. Ook zijn waarschuwingen voor Russische ballistische raketten uitgebleven, waardoor Oekraïners minder tijd hebben om schuilkelders op te zoeken.

"Ja, er is weer verbinding, maar wel met aangepaste snelheden waarmee de drones dan kunnen vliegen. Dus het is nog niet optimaal", vertelt Verdel in Goedemorgen Nederland. Volgens haar zijn er bovendien verschillende verhalen over het uitblijven van Amerikaanse inlichtingen. Aanvankelijk werd tegen CBS News gezegd dat slecht weer de oorzaak was. Later meldden andere Amerikaanse functionarissen aan The Washington Post dat het om een bewuste maatregel ging.

"Dit is bewust en het is echt een officiële waarschuwing ook richting Oekraïne van: jullie moeten je nu aan onze eisen houden, want anders stoppen we definitief met inlichtingen verstrekken."

Trump kondigde zelf een bestand aan

De spanningen lopen al langer op. Vorige week kondigde Trump op zijn sociale media aan dat Rusland en Oekraïne afspraken hadden gemaakt over het wederzijds niet aanvallen van energie-infrastructuur. Beide landen zeiden echter dat ze niet van een dergelijke afspraak wisten. Zelensky gaf aan bereid te zijn ermee in te stemmen, maar wachtte nog op details. Rusland bleef ondertussen Oekraïense energievoorzieningen aanvallen.

Verdel wijst op de reactie van Trump toen hem werd gevraagd hoe het zat met de afspraak. "Toen zei hij: nou, ik heb gezegd: jullie zijn akkoord, dus er is een akkoord. Een deal is een deal."

De Amerikakenner spreekt van 'een zelfbedachte deal'. De Russische aanvallen gingen door, ondanks de aangekondigde afspraak over energievoorzieningen. Bij een nieuwe Russische aanval kwamen in Kyiv honderdduizenden mensen zonder stroom te zitten.

'Trump heeft een hekel aan Zelensky'

Volgens Verdel speelt ook de moeizame verhouding tussen Trump en Zelensky een rol. De Amerikaanse president vindt dat de Oekraïense leider onvoldoende doet om de oorlog te beëindigen. Trump heeft bovendien gesuggereerd dat Oekraïne een nieuwe president nodig heeft die wel een deal kan sluiten.

"Ja, wraak is het verkeerde woord, denk ik. Hij heeft gewoon een hekel aan Zelensky, omdat Zelensky niet naar hem luistert. Hij wil gewoon dat Zelensky een deal tekent voor vrede. Wat die deal dan moet inhouden, is volstrekt onduidelijk, want op het moment dat Oekraïne stopt met vechten, gaat Rusland gewoon door."

Ook de aangekondigde dieseldeal tussen Rusland en de Verenigde Staten past volgens Verdel in het beeld dat Trump toenadering zoekt tot Moskou. Trump maakte bekend dat Rusland honderdduizenden tonnen diesel aan de VS zou leveren. Zelensky keerde zich tegen de overeenkomst, omdat die Rusland zou helpen de oorlog voort te zetten.

Verdel vindt de deal opmerkelijk, omdat de Verenigde Staten zelf een netto-exporteur van diesel zijn. "Dat is bedoeld om de prijs te drukken in Amerika. De prijs is inmiddels op recordhoogte en stijgt alleen maar door. En Amerika is een netto-exporteur van diesel, dus dan zou je ook gewoon kunnen stoppen met exporteren van diesel."

Volgens Verdel wil Trump voor de tussentijdse verkiezingen in de Verenigde Staten de oorlog met Iran beëindigen en de oorlog tussen Rusland en Oekraïne oplossen. Zo zou hij zichzelf kunnen presenteren als vredespresident. "Maar in plaats van dat hij daar een beetje bij wegblijft en bijvoorbeeld gaat praten over de successen die hij dan wel heeft bereikt, gooit hij nu olie op het vuur."

Kritiek van eigen achterban

De houding van Trump tegenover Oekraïne valt volgens Verdel ook slecht bij een deel van zijn eigen achterban. Binnen de Republikeinse partij is er eveneens steun voor Oekraïne. Zes Republikeinse senatoren hebben samen met zes Democratische senatoren een brief ondertekend waarin wordt opgeroepen de dieseldeal terug te draaien.

Ook premier Rob Jetten heeft kritiek op de overeenkomst. "Die dieseldeal tussen de VS en Rusland is zeer ongewenst en zeer onverstandig, want iedere dollar die de Russische oorlogskas verder spekt, is slecht nieuws voor Oekraïne, maar daarmee ook voor alle bondgenoten van Oekraïne. En dat zijn ook de Europeanen en de Amerikanen zelf", zei Jetten.

Verdel vindt dat Trump Oekraïne al vanaf het begin van zijn presidentschap steeds verder van zich af duwt. "Ja, maar dat is hij eigenlijk van het begin af aan al. En heel af en toe dan schuift hij anders Rusland naar zich toe."

Ze wijst daarbij op het verschil tussen Trumps omgang met Oekraïne en zijn houding tegenover autoritaire leiders. Waar hij Zelensky en de Canadese premier Mark Carney geregeld aanvalt, laat hij zich volgens Verdel nauwelijks negatief uit over de Russische president Vladimir Poetin, de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un en de Chinese president Xi Jinping.

"Hij voelt zich aangetrokken door autocratische, dictatoriale regimes, dat zou hij zelf ook graag willen", stelt Verdel. Volgens haar maakt Poetin gebruik van de situatie. Terwijl Trump spreekt over afspraken, gaan de Russische aanvallen door. Tegelijkertijd heeft Rusland aangekondigd ook op andere terreinen deals met de Verenigde Staten te willen verkennen, ondanks de sancties.