Stef Blok waarschuwt EU-leiders voor fraude met belastinggeld: 'Altijd kwetsbaar voor duistere praktijken'

De Europese leiders onderhandelen in Brussel over een nieuwe EU-begroting van bijna 2.000 miljard euro. Maar hoe wordt dat geld besteed en is het wel nodig om de begroting zo fors te verhogen? Stef Blok, lid van de Europese Rekenkamer, waarschuwt in Sven op 1 voor fouten en fraude met Europees belastinggeld. "Het gaat niet vanzelf goed."

De Europese Commissie wil voor de periode 2028-2034 bijna 2.000 miljard euro uittrekken. Nederland en vijf andere lidstaten vinden dat te veel. Blok doet als lid van de Europese Rekenkamer geen politieke uitspraak over de gewenste omvang van de begroting, maar stelt wel kritische vragen over de besteding. "Die vraag wordt eigenlijk veel te weinig gesteld", zegt hij over de vraag of uitgaven op Europees niveau moeten worden gedaan of dat landen ze ook zelf kunnen uitvoeren.

Uit het meest recente jaarverslag van de Europese Rekenkamer blijkt dat bij 3,8 procent van de onderzochte uitgaven fouten zijn vastgesteld. Dat betekent niet dat het in al die gevallen om fraude gaat. "De regels zijn er wel om fraude te voorkomen", benadrukt hij. Als de Rekenkamer fraude vermoedt, worden de bevindingen overgedragen aan de opsporingsautoriteiten.

Een voorbeeld is het Griekse landbouwschandaal, waarbij subsidie zou zijn aangevraagd voor schapen die er niet waren. Blok noemt dat "een heel schrijnend voorbeeld". De twee verdachten zijn volgens hem ook parlementariërs. Hij benadrukt wel dat zij nog niet zijn veroordeeld en daarom onschuldig worden geacht zolang dat niet is vastgesteld.

Ruimte voor verbetering

Ook bij het Europese coronaherstelfonds ziet Blok ruimte voor verbetering. Landen konden geld krijgen in ruil voor hervormingen en gerichte investeringen. Maar in de praktijk vielen de resultaten tegen. "Nu dat fonds een tijdje gedraaid heeft, zien we dat er eigenlijk maar weinig echt grote hervormingen in zitten." Volgens hem gaat het vaak om plannen die al in regeerakkoorden stonden of om relatief eenvoudige maatregelen: "Het laaghangend fruit wordt gekozen."

Blok vindt dat de controle niet mag stoppen zodra een land belooft hervormingen uit te voeren. De Rekenkamer moet kunnen nagaan waar het geld uiteindelijk terechtkomt. "Het is uiteindelijk belastinggeld. Dus altijd moeten het parlement en de Rekenkamer kunnen zien: is het geld goed en efficiënt besteed?" Ook bij nieuwe begrotingsplannen moet volgens hem worden voorkomen dat landen met vage toezeggingen geld ontvangen. "Zorg dat het de echte belangrijke hervormingen zijn. En zorg dat de afspraken ook echt meetbaar zijn."

Schuldenlast

Daarnaast waarschuwt Blok voor de Europese schuldenlast. Sinds de coronacrisis heeft de EU voor het eerst op grote schaal geld geleend. De uitstaande leningen kunnen oplopen tot ongeveer 1.000 miljard euro. "Dat betekent dat van de totale begroting zo'n 8 procent naar rente en aflossing gaat." Dat geld kan daardoor niet aan andere doelen worden besteed.

Luister het gesprek hier terug:

Over de terugbetaling van die schulden bestaat bovendien nog geen overeenstemming. Volgens hem zijn er wel voorstellen gedaan, maar hebben die nog niet tot een oplossing geleid. Ook in de nieuwe begrotingsplannen wordt opnieuw lenen overwogen, terwijl de bestaande schulden al zwaar op de begroting drukken.

Blok heeft daarom een duidelijke boodschap voor de Europese leiders: maak afspraken over belangrijke hervormingen en zorg dat de resultaten meetbaar zijn. Maar bovenal moet controle tot het einde mogelijk blijven. "We moeten kunnen zien of het eerlijk besteed is, of de beste prijs-kwaliteitsverhouding is bevochten." Want, waarschuwt hij: "Belastinggeld is altijd kwetsbaar voor fraude en duistere praktijken."