Rwanda krijgt Formule 1, maar kritiek op 'dictator' Kagame: 'Dit is sportswashing'
De Formule 1 keert na ruim dertig jaar terug naar Afrika. Rwanda krijgt een Grand Prix en tekent daarvoor een tienjarig contract. Journalist Sander de Kramer is blij dat het continent weer een groot autosportevenement krijgt, maar vindt Rwanda geen geschikte gastheer. Volgens hem probeert president Paul Kagame met sportevenementen de aandacht af te leiden van mensenrechtenschendingen en conflicten in de regio.
De Formule 1 heeft een tienjarige deal gesloten met Rwanda. In het land van de duizend heuvels moet een nieuw circuit worden gebouwd, waar de races begin jaren 2030 moeten plaatsvinden. De laatste Formule 1-race op Afrikaanse bodem was in 1993, in Zuid-Afrika.
De Kramer is enthousiast over de terugkeer van de sport naar het continent. "Afrika heeft dertig jaar lang aan de zijlijn gestaan. En het is juist het grootste continent van de wereld. En je gunt het ze zo'n WK voetbal zoals ze hebben gehad in 2010. En nu krijgen ze eindelijk weer het racen. Sinds 1993 wordt de Formule 1 voor het eerst weer op het Afrikaanse continent gehouden. En daar word ik wel heel vrolijk van."
Ook Rwanda zelf kan hem bekoren. "Het is ook een prachtig land, Rwanda. Ik ben er een paar keer geweest. De berggorilla's, het land van de duizend heuvelen."
'Dat is een dictator'
Toch heeft de komst van de Formule 1 volgens De Kramer ook een keerzijde. Hij ziet veel dat weg heeft van sportswashing: het inzetten van sport om het internationale imago van een land op te poetsen en de aandacht af te leiden van misstanden.
"Paul Kagame, dat is een dictator. Er is geen vrije meningsuiting. Er zijn mensenrechtenschendingen." Kagame is sinds 2000 aan de macht en wil volgens De Kramer met grote sportevenementen laten zien dat Rwanda goed bezig is.
“Paul Kagame, dat is een dictator. Er is geen vrije meningsuiting. Er zijn mensenrechtenschendingen.”
De journalist wijst daarbij ook op de situatie in buurland Congo. Kagame zou volgens hem achter de rebellenbeweging M23 zitten. In de regio wordt bovendien coltan gewonnen, een grondstof die onder meer wordt gebruikt in elektronica. De Kramer legt een verband tussen de conflicten in de regio en de manier waarop Rwanda zich internationaal presenteert. "En die Paul Kagame probeert toch een beetje de aandacht af te leiden van de conflicten. En die probeert heel veel met sport te gaan strooien."
Sportswashing
De Kramer wijst erop dat Rwanda al langer investeert in sport om het land internationaal op de kaart te zetten. Zo stond de naam van Rwanda jarenlang op de mouw van Arsenal. Ook heeft het land samenwerkingen met Aston Villa, Atlético Madrid en Paris Saint-Germain. Daarnaast organiseerde Rwanda vorig jaar de wereldkampioenschappen wielrennen.
De Kramer haalde ook een symbolische actie van Amnesty International aan. "Ik heb gisteren de directeur Dagmar Oudshoorn nog even gebeld. En die hebben symbolisch de Sportswashing Award aan ze uitgereikt." Volgens De Kramer probeert Rwanda met de organisatie van sportevenementen de aandacht te verleggen. Het motto dat sport verbindt, roept bij hem dan ook vragen op. "En de vraag is: met wat wil je je dan precies verbinden?"
De Kramer plaatst ook vraagtekens bij de manier waarop president Kagame zijn land bestuurt. Rwanda wil de bevolking na de gewelddadige geschiedenis tussen Hutu's en Tutsi's samenbrengen onder één nationale identiteit. De Kramer vertelt dat er tijdens zijn bezoek aan Rwanda een gevangenisstraf stond op het gebruik van de woorden Hutu en Tutsi. "Dus ze zeggen nu ook: we zijn allemaal Rwandees. Maar onderhuids bubbelt er natuurlijk van alles."
Lokale bevolking
CDA-Kamerlid Harmen Krul vraagt zich af wat de Rwandese bevolking aan de komst van de Formule 1 heeft. Hij trekt een vergelijking met het WK voetbal van 2010 in Zuid-Afrika, waar volgens hem stadions na het toernooi jarenlang leeg zijn blijven staan. "Wat heeft dan de lokale bevolking aan zo'n gigantisch circuit wat nog gebouwd moet worden?"
“Het riekt allemaal een beetje naar: we doen heel veel in de sport om te laten zien dat we lekker bezig zijn. Maar in de tussentijd gebeuren er allemaal dingen die het daglicht niet kunnen verdragen.”
De Kramer deelt die twijfel. Voetbal en rugby zijn in Zuid-Afrika populair, maar de autosport is volgens hem een miljardenindustrie. Daardoor dreigt een groot evenement vooral toegankelijk te zijn voor mensen die het zich kunnen veroorloven. "Maar zelfs daar hebben de lokale mensen niks aan, want niemand zou een kaartje kunnen kopen om dadelijk op de tribunes te gaan zitten."
Op de vraag of Rwanda de Grand Prix had moeten krijgen, antwoord hij dan ook ontkennend. "Ik denk dat ze de plank misslaan. Ik bedoel, Rwanda is niet het land dat het nu eigenlijk mag organiseren. Het riekt allemaal een beetje naar: we doen heel veel in de sport om te laten zien dat we lekker bezig zijn. Maar in de tussentijd gebeuren er allemaal dingen die het daglicht niet kunnen verdragen."