Oud-diplomaat Ron Keller waarschuwt voor groter conflict na nieuwe Houthi-aanvallen op Saoedi-Arabië: 'Het blijft niet hierbij'
De aanvallen van de Jemenitische Houthi's op Saoedi-Arabië dreigen uit te groeien tot een groter regionaal conflict. De internationale luchthaven van de hoofdstad Riyad is na meerdere aanvallen gesloten en ook andere vliegvelden en olievoorzieningen zijn doelwit. Oud-topdiplomaat Ron Keller, die Saoedi-Arabië eerder adviseerde, vreest dat de spanningen verder oplopen. "Want achter de Houthi's zit Iran."
De internationale luchthaven King Khalid in Riyad, de op een na grootste van Saoedi-Arabië, blijft tot en met zaterdag gesloten. De luchthaven werd zaterdag getroffen bij een aanval waarbij dertien mensen om het leven kwamen en meer dan driehonderd mensen gewond raakten. Zondag volgden nieuwe aanvallen op de vliegvelden van Riyad en Dammam. Daarbij kwam een inwoner van Pakistan om het leven en raakten elf mensen gewond.
De door Iran gesteunde Houthi's voeren sinds vorige week regelmatig aanvallen uit op vliegvelden en olievoorzieningen in het koninkrijk. Ook het internationale vliegverkeer ondervindt daarvan de gevolgen. Lufthansa heeft vluchten naar Riyad opgeschort en ook KLM vliegt momenteel niet naar de Saoedische hoofdstad. De Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk waarschuwen hun burgers voor de risico's van het gebruik van vliegvelden in het land.
'Er ontstaat een kettingreactie'
Volgens de oud-topdiplomaat staat het geweld niet op zichzelf. De botsing tussen grootmachten kan ook andere conflicten in de regio verder aanwakkeren. "Als de supermachten weer botsen, en dat doen ze nu, dan worden ook dit soort lokalere conflicten weer aangestoken. En dan zie je een kettingreactie ontstaan die nog lang niet afgelopen is", zegt hij.
De Houthi's vechten al jaren tegen de Jemenitische regering, die wordt gesteund door een door Saoedi-Arabië geleide militaire coalitie. De burgeroorlog in Jemen laaide deze zomer opnieuw op, tegen de achtergrond van de oplopende spanningen in het Midden-Oosten.
Dat de aanvallen beperkt blijven tot de Houthi's en Saoedi-Arabië, acht Keller dan ook "uiterst onwaarschijnlijk". "Want achter de Houthi's zit Iran. En Iran en Saoedi-Arabië zijn natuurlijk rivalen. Dat gaat al duizend jaar terug, de sjiieten en de soennieten."
“Achter de Houthi's zit Iran. En Iran en Saoedi-Arabië zijn natuurlijk rivalen. Dat gaat al duizend jaar terug, de sjiieten en de soennieten.”
Zes jaar geleden, toen hij in Saoedi-Arabië werkte, zag hij nog ruimte voor een pragmatische verhouding met Iran. "In de tijd dat ik daar zes jaar geleden werkte, was er met Iran een soort van samenwerkingsovereenkomst: 'agree to disagree'. Maar nu is er openlijk een conflict."
Toch houden beide landen diplomatiek contact. De ministers van Buitenlandse Zaken van Saoedi-Arabië en Iran spraken zondag over de regionale escalatie en mogelijkheden om de spanningen te verminderen. Het was het eerste publiekelijk gemelde contact tussen de ministers sinds de Houthi's hun aanvallen op Saoedi-Arabië opvoerden.
Ook in de Straat van Hormuz lopen de spanningen op. De Iraanse Revolutionaire Garde claimde in twee dagen tijd drie keer een olietanker te hebben aangevallen. De scheepvaart door de belangrijke zeestraat is verstoord sinds het uitbreken van de Amerikaans-Israëlische oorlog tegen Iran eind februari. De route is van groot belang voor de wereldwijde olie- en gasexport. Bovendien staan de vredesonderhandelingen tussen Iran en de Verenigde Staten op losse schroeven.
'Wie gaat daar als toerist nog naartoe?'
De ontwikkelingen zijn extra pijnlijk omdat Saoedi-Arabië de afgelopen jaren juist hard heeft gewerkt aan modernisering en het aantrekken van buitenlandse bezoekers. Keller woonde en werkte zes jaar geleden een jaar in het land. Hij adviseerde de Saoedische autoriteiten toen het koninkrijk voorzitter was van de G20, de groep van twintig grote economieën.
"Ik kwam dus vaak op dat vliegveld. En ik heb daarvoor al opgesnoven dat Saoedi-Arabië heel hard bezig was in die tijd en de afgelopen jaren om zich te moderniseren. Toerisme aan te trekken, grote sportevenementen. Maar in het algemeen is het zich aan het moderniseren, een beetje naar het model van Abu Dhabi en de Golfstaten."
Door het huidige geweld dreigt die ontwikkeling een flinke klap te krijgen. "En nu zie je dus daar: die hele regio is inmiddels weer teruggevallen. Wie gaat daar als toerist nog naartoe, zou je bijna zeggen", stelt hij.
“Die hele regio is inmiddels weer teruggevallen. Wie gaat daar als toerist nog naartoe?”
De gevolgen reiken volgens Keller bovendien veel verder dan de landen die rechtstreeks bij het conflict betrokken zijn. Een paar jaar geleden werd hij door Saoedi-Arabië gevraagd mee te denken over een samenwerkingsverband tussen landen rond de Rode Zee, van Egypte tot Eritrea, Jemen en Saoedi-Arabië. Het doel was de regio veiliger te maken en de samenwerking tussen de buurlanden te verbeteren. "De minister van Buitenlandse Zaken vroeg: wij willen meer samenwerken met onze buurlanden. We willen de Rode Zee veiliger maken voor onszelf en voor de wereld."
Het plan kwam uiteindelijk niet van de grond. Samenwerking is volgens de oud-topdiplomaat nauwelijks mogelijk zolang de oorlogen en conflicten voortduren. "Er is nu geen beginnen aan als er oorlog wordt gevoerd." De inzet is groot, ook voor Nederland. "Het is een hele belangrijke regio. Onze olie, maar ook een heel groot deel van de wereldhandel gaat erdoorheen."
Grote vredesconferentie?
Ondanks de oplopende spanningen blijft Keller hopen op een diplomatieke oplossing. Hij pleit voor een grote vredesconferentie waarin de conflicten in het Midden-Oosten gezamenlijk worden besproken.
"Er zou idealiter een hele grote vredesconferentie in het Midden-Oosten moeten komen", zegt hij. "En nu echt eens een keer tot op de bodem alle conflicten doornemen, uitwerken, uitpraten en oplossen." Hij voegt eraan toe: "Maar ja, wie ben ik? Ik ben een idealist."