Veranderende bevolkingssamenstelling verandert ook ons buitenlandbeleid
Bij de oprichting van Israël in 1948 duurde het nog twee jaar voordat Nederland de Joodse staat erkende. Dat kwam toen doordat er 60 miljoen moslims in de oude kolonie Nederlands-Indië woonden. Tegenwoordig hebben de circa één miljoen moslims die in Nederland zelf wonen invloed op hoe men in Den Haag naar Israël kijkt, betoogt columnist Arendo Joustra.
De Israëlische president Isaac Herzog stelde een goede vraag afgelopen week in zijn interview met De Telegraaf. ‘Wat is er met Nederland gebeurd?’ Hij is geschokt door de groeiende kritiek vanuit Nederland op Israël en de boycot van het kabinet-Jetten van de handel in producten uit de illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever.
Herzog vreest voor de historische banden tussen beide landen, die altijd warm waren. Het is extra pijnlijk voor hem, omdat zijn vader Chaim, die ook president van Israël was, nog met het Britse leger heeft meegevochten om Nederland te bevrijden van de Duitsers.
Herzog, die zich, net als zijn vader, bevindt aan de linkerkant van het politieke spectrum, had zich natuurlijk ook kunnen afvragen wat er met Israël is gebeurd dat de relatie zo is verzuurd. Maar daarover later, je moet altijd eerst naar jezelf kijken, dus wat er met Nederland is gebeurd?
Op zijn vraag zijn verschillende antwoorden mogelijk, die samen de puzzel leggen. Het meest voor de hand liggende antwoord is dat in Nederland – zelf een klein land – de sympathie vaak uitgaat naar de onderliggende partij. Dat was ooit Israël, dat reeds de dag nadat het in mei 1948 was opgericht door al zijn Arabische buurlanden werd aangevallen. En dat was niet voor het laatst.
Al een paar decennia geleden heeft Israël stuivertje gewisseld met de Palestijnen, die niet zijn opgewassen tegen de militaire overmacht van Israël. Zoals weer eens bleek na de gruwelijke slachtpartij van Hamas en andere inwoners van Gaza op 7 oktober 2023. Slechts een paar dagen kon Israël rekenen op mededogen, maar al snel na de Israëlische tegenaanval ging de sympathie weer uit naar de Palestijnen.
Er is een dieperliggende oorzaak voor de veranderde houding van Nederland. Nadat Israël in mei 1948 op voorstel van de Verenigde Naties de onafhankelijkheid had uitgeroepen, duurde het tot januari 1950 voordat Nederland Israël erkende. Drie dozijn landen waren Nederland toen al voorgegaan. Dus, anders dan de mythe wil, was Nederland niet vanaf dag één een enthousiaste fan van Israël.
De verklaring voor die late erkenning is simpel. Nederland telde destijds door zijn kolonie Nederlands-Indië meer moslims onder zijn bevolking dan welk ander land dan ook. Een erkenning van de Joodse staat zou de 60 miljoen moslims tegen de haren instrijken, was de verwachting. En dat risico wilde Den Haag niet lopen zolang de onafhankelijkheidsstrijd nog gaande was. Pas de soevereiniteitsoverdracht in december 1949 opende de weg naar erkenning van Israël.
Dit leert dat de samenstelling van de bevolking invloed heeft op het buitenlands beleid. In feite is, net als in 1948, nu iets dergelijks aan de hand. De circa één miljoen moslims in Nederland en hun sympathisanten hebben ontegenzeggelijk invloed op het buitenlands beleid van Den Haag. Dit verklaart mede de veranderde opstelling van Nederland ten opzichte van de Joodse staat.
Zoiets geldt eigenlijk ook voor Israël. Sinds de implosie van de Sovjet-Unie in 1991 ontving Israël veel immigranten uit Rusland en Oost-Europa, die veelal op (extreem)rechtse partijen stemmen. Samen met gelovige immigranten uit onder meer de Verenigde Staten veranderde zo de samenstelling van de Israëlische bevolking en daarmee van het electoraat. Bijgevolg won rechts steeds vaker en verloor links steeds meer.
De rechtse coalitieregeringen in Israël die zo aan de macht kwamen, zijn vaak ook nog eens afhankelijk van extreme partijen om hun meerderheid te behouden. En dat kleurt het beeld in negatieve zin dat veel Nederlanders hebben. Niet alleen van de regering in Jeruzalem, maar van het hele land.
Kortom, het antwoord op de vraag van president Herzog ligt niet alleen in Nederland, maar ook in Israël zelf. Zeker is dat de samenstelling van het electoraat niet snel zal veranderen. Noch in Nederland, noch in Israël. Het zou dus verbazen als bij de verkiezingen van 27 oktober veel verandert.
Arendo Joustra was een kwarteeuw hoofdredacteur van Elsevier. Hij schreef vele boeken, waaronder een biografie van Ruud Lubbers en lijstjesboeken over de journalistiek en politiek. Joustra is voorzitter van de Stichting RTL Nieuws.