Maastricht oefent met noodkering tegen hoogwater: 'We willen binnen vier uur klaar zijn'

Maastricht oefent vrijdag met een mobiele waterkering van bijna twee kilometer langs de Maas. De tijdelijke wand moet bij extreem hoogwater onder meer het Maastricht UMC+, omliggende woonwijken en belangrijke infrastructuur beschermen. Tegelijkertijd verandert de taak van de Nederlandse waterschappen: naast water buitenhouden moeten ze ook steeds meer kijken hoe ze water kunnen vasthouden tijdens droge periodes.

De nieuwe waterkering wordt opgebouwd op de bestaande dijk langs de Limburglaan en de Hoge Weerd. De gemeente Maastricht, Waterschap Limburg en Maastricht UMC+ oefenen daar voor het eerst met de constructie. De aanleiding is het hoogwater van juli 2021, toen het water in Limburg zo hoog kwam te staan dat het Maastricht UMC+ dreigde te moeten worden geëvacueerd.

De mobiele kering is ongeveer 1,8 kilometer lang en afhankelijk van de locatie tussen de vijftig centimeter en een meter hoog. Als extreem hoogwater dreigt, kan de tijdelijke wand worden opgebouwd op de bestaande dijk. Uiteindelijk moet binnen het project Zuidelijk Maasdal ook een permanente oplossing voor de bescherming van het gebied komen.

Binnen vier uur

Tijdens de oefening wordt de kering opgebouwd met behulp van medewerkers en vrijwilligers. Juus Teensma, die bij de uitvoering van het noodplan betrokken is, legt uit hoe de constructie werkt. Eerst worden voetsteunen geplaatst, waarop platen komen te liggen. Daaroverheen wordt folie aangebracht. "Dat folie is vier meter breed. Het wordt eroverheen gelegd en verzwaard met kettingen. En dan is het waterdicht", legt Teensma uit.

De oefening moet duidelijk maken of de kering snel genoeg kan worden opgebouwd wanneer het water daadwerkelijk stijgt. Het streven? "We willen vandaag aantonen dat we die twee kilometer binnen vier uur kunnen bouwen met 60 man."

Dat is geen overbodige luxe. De kering moet immers staan voordat het hoogwater de omgeving bedreigt. De weg boven op de dijk moet daarvoor worden vrijgemaakt. Ook tijdens de oefening zijn wegen afgesloten. Zodra de test is afgelopen, wordt de constructie weer afgebroken, zodat de buurt de weg opnieuw kan gebruiken.

Herinnering aan 2021

Dat de kering nodig kan zijn, bleek tijdens het extreme hoogwater van juli 2021. Ook de plek waar de constructie nu wordt opgebouwd, speelde toen een rol. "We hebben 2021 meegemaakt. Toen heeft het water hier op de weg gestaan, want we staan hier boven op de waterkering", vertelt Teensma.

De mobiele waterkering is gezamenlijk aangeschaft door de gemeente Maastricht, Waterschap Limburg en Maastricht UMC+. De extra bescherming is bedoeld voor Heugem, Randwyck, het ziekenhuis, de Koning Willem-Alexandertunnel en de omgeving.

Voor het ziekenhuis is een snelle opbouw van belang. David Hoogerwerf, crisiscoördinator bij Maastricht UMC+, legt uit waarom de kering op de dijk wordt geplaatst. "Door de voorziening hier te bouwen zijn we sneller klaar. "Ook hij benadrukt het belang van oefenen voordat er daadwerkelijk sprake is van hoogwater. Het ziekenhuis en de andere betrokken organisaties moeten weten hoe de kering werkt en hoe ze onder tijdsdruk kunnen samenwerken. "We kunnen het binnen vier uur opbouwen en we beginnen al eerder dan die vier uur, zodat we wat extra tijd hebben", aldus Hoogerwerf. De eerste keer is dat wel even wennen. "Het is wel even aanpoten."

Water vasthouden

De oefening in Maastricht laat zien hoe belangrijk bescherming tegen hoogwater blijft. Maar volgens viceadmiraal buitendienst Ben Bekkering is de Nederlandse wateropgave inmiddels breder geworden. De waterschappen moeten niet alleen voorkomen dat water Nederland binnenstroomt, maar ook nadenken over hoe ze water tijdens droge periodes kunnen vasthouden.

"Waterschappen in Nederland bestaan al bijna duizend jaar en zijn 995 jaar bezig geweest om het water buiten te houden", zegt Bekkering. Daar is volgens hem de afgelopen jaren een nieuwe taak bij gekomen. "Sinds vijf jaar zijn ze ook druk bezig om te kijken hoe we tijdens droogteperiodes het water binnenhouden."

De omslag hangt samen met de gevolgen van klimaatverandering voor het Nederlandse watersysteem. Naast de risico's van extreme neerslag en hoogwater krijgen waterbeheerders ook te maken met perioden waarin er juist te weinig water beschikbaar is. "Het klimaat heeft enorm effect, ook op de stroming van de rivieren en de zee."