Natuur gaat hard achteruit, maar herstel is mogelijk: 'Heel mooi positief gouden randje'

De natuur staat wereldwijd nog altijd zwaar onder druk, maar natuurherstel is wel degelijk mogelijk. Dat is een van de belangrijkste conclusies uit het nieuwste Living Planet Report van het Wereld Natuur Fonds (WWF). Bioloog Mátyás Bittenbinder put vooral hoop uit de voorbeelden van soorten die dankzij gerichte bescherming weer terugkomen. "Bitterzoet, met toch een heel mooi positief gouden randje", vat hij het rapport in Goedemorgen Nederland.

Uit het rapport blijkt dat de gemiddelde omvang van gemonitorde populaties wilde gewervelde dieren sinds 1970 wereldwijd met 73 procent is afgenomen. Voor het onderzoek zijn ruim 35.000 populatietrends van bijna 5.800 soorten geanalyseerd. De achteruitgang is het grootst in zoetwaterecosystemen, waar populaties gemiddeld met 85 procent zijn afgenomen. Op land gaat het om 69 procent en in oceanen om 59 procent. Tegelijkertijd is bijna de helft van de onderzochte populaties stabiel of groeiend.

'Natuur is veerkrachtig'

Bittenbinder zegt niet geschokt te zijn door de cijfers, omdat berichten over de achteruitgang van de natuur volgens hem vrijwel dagelijks verschijnen. "Ik ben altijd van hoopvolle berichten, dat is ook wel heel erg wat in dat rapport naar voren komt, dat natuurherstel binnen handbereik is."

Volgens de bioloog laten verschillende voorbeelden zien dat bescherming daadwerkelijk werkt. "We moeten eigenlijk verdergaan met wat we al doen. De voorbeelden laten zien dat als we de natuur de ruimte geven en de natuur helpen dat het dan de goede kant opgaat."

Zo noemt het rapport onder meer de comeback van groene zeeschildpadden, blauwvintonijnen, tijgers en savanneolifanten in zuidelijk Afrika. De populatie wilde tijgers is sinds 2010 met ruim 70 procent gegroeid tot ongeveer 5.700 dieren. De groene zeeschildpad werd in 2025 bovendien de eerste zeeschildpad die van de categorie 'Bedreigd' naar 'Niet bedreigd' werd verplaatst.

Ook in Nederland zijn voorbeelden van herstel zichtbaar. De otter verdween in 1988 uit Nederland door onder meer vervuiling, jacht en verlies en versnippering van leefgebied. Vanaf 2002 werd de soort opnieuw uitgezet. Inmiddels leven er volgens het rapport ten minste 450 otters in het wild. Verbeterde waterkwaliteit, nieuwe natuur en betere verbindingen tussen leefgebieden hebben de terugkeer mogelijk gemaakt.

Otter maakt comeback

"Dat is waanzinnig nieuws", zegt Bittenbinder over de terugkeer van de otter. "De otter was begin twintigste eeuw volledig verdwenen uit Nederland, door jacht, verlies van leefgebieden, watervervuiling, noem maar op." Volgens de bioloog laat de soort zien wat er kan gebeuren wanneer natuur daadwerkelijk de ruimte krijgt.

Toch waarschuwt het Nederlandse deel van het WWF-rapport dat het herstel van zoetwaternatuur sinds ongeveer 2010 stagneert. Populaties van zoetwatervissen en libellen nemen weer af. Oorzaken zijn onder meer stikstof, droogte, klimaatverandering, pesticiden, andere vervuiling en invasieve soorten. Ook de otter blijft kwetsbaar: verkeerssterfte is inmiddels de belangrijkste doodsoorzaak en in 2024 kwamen 151 otters om in het verkeer.

Systemen moeten veranderen

Volgens WWF is alleen bescherming van afzonderlijke soorten niet voldoende. Vooral de energie-, voedsel- en financiële systemen moeten veranderen, omdat die systemen belangrijke oorzaken zijn van het wereldwijde natuurverlies. De manier waarop voedsel wordt geproduceerd en geconsumeerd geldt daarbij als de grootste oorzaak van natuurverlies. Tegelijkertijd ziet WWF kansen voor duurzamere landbouw, minder voedselverspilling en een financiële sector die meer rekening houdt met natuurrisico's.

De boodschap van het rapport is daarmee volgens Bittenbinder vooral dat de negatieve trend niet onvermijdelijk is. "De voorbeelden laten zien dat als we de natuur de ruimte geven en de natuur helpen dat het dan de goede kant opgaat." Of, zoals WWF het zelf samenvat: natuurherstel is mogelijk, maar de succesvolle voorbeelden moeten op veel grotere schaal worden toegepast.