Voormalig AIVD-baas Bertholee waarschuwt: Nederland nog niet klaar voor Russische dreiging

Nederland is nog niet voldoende voorbereid op de toenemende dreiging vanuit Rusland. Hoewel het volgens deskundigen onmogelijk is om volledig klaar te zijn voor oorlog, moet er wel snel een tandje bij. Ook moet Nederland duidelijker zijn over de dreiging. "We zitten er al middenin", zegt oud-AIVD-hoofd Rob Bertholee.

De waarschuwingen komen op een moment dat de zorgen over Russische spionage, sabotage en andere vormen van beïnvloeding in Europa toenemen. In Duitsland werd dinsdag de voormalige chef van de inlichtingendienst BND, August Hanning, aangehouden op verdenking van spionage en landverraad. De tachtigjarige oud-inlichtingenchef zou vertrouwelijke informatie hebben gekocht en die onder meer hebben gedeeld met een buitenlandse inlichtingendienst.

Ook Nederland krijgt steeds vaker te maken met incidenten die mogelijk onderdeel zijn van Russische hybride oorlogvoering. Volgens Bertholee moeten we daarom af van verhullende termen als "hybride dreiging". "Er rijden nog geen tanks over de grens. Maar wat je ziet, is dat er heel veel acties op ons Europese en NAVO-grondgebied al plaatsvinden. En de reden dat ik heb gezegd dat wij er al middenin zitten, is dat al die acties gericht zijn op het ontwrichten van delen van de maatschappij van leden van de Europese Unie of Europa."

"Stop met dat verhullende taalgebruik. Zeg gewoon wat het is", zegt Bertholee. Volgens Bob Deen, directeur van onderzoeksinstituut Clingendael, is de overheid daar nog zoekende in. "Ik zie diezelfde worsteling bij de minister en bij de commandant der strijdkrachten. Omdat wat je natuurlijk niet wil, is paniek zaaien. Maar tegelijkertijd moet je wel blijven reageren."

'Moet een tandje bij'

Deen houdt een monitor bij met verschillende scenario's voor de Nederlandse krijgsmacht. Zijn conclusie is duidelijk: Nederland is niet klaar. "Nee, dat denk ik niet. Maar dat komt ook omdat het karakter van oorlog continu verandert. Dus ik denk niet dat je er ooit helemaal klaar voor bent. Maar we moeten echt nog wel het tandje bij zetten."

Volgens Bertholee moet Defensie vooral veel sneller kunnen inspelen op nieuwe ontwikkelingen. De oorlog in Oekraïne laat volgens hem zien hoe snel militaire technologie verandert. "De innovatiecyclus in Oekraïne is op dit moment zes weken." Een Nederlandse aanschafprocedure van meerdere jaren past daar volgens hem niet meer bij. "Als je dat voor ogen houdt en je houdt er rekening mee dat je in een volgend conflict daarop moet kunnen reageren, dan helpt een aanschafcyclus van twee of drie jaar helemaal niet meer."

Luister het gesprek hier terug:

Meer geld voor Defensie is volgens Deen noodzakelijk, maar het bedrag op zichzelf zegt niet genoeg. "Alles wordt nu gedacht in euro's. Terwijl wij eigenlijk vinden: daar moet je niet naar kijken, je moet kijken naar de effecten die je wilt bereiken. Je wilt meer gevechtskracht hebben, je wilt Poetin kunnen afschrikken. Dat doe je niet alleen met euro's. Die moet je daadwerkelijk in wapensystemen omzetten, en in goed getrainde militairen."

'Er is nog maar heel weinig tijd'

Bertholee vindt dat de minister van Defensie duidelijk moet maken hoe urgent de situatie is. "Ik denk wel dat de minister heel duidelijk moet maken dat er nog maar heel erg weinig tijd is voor ons om ons voor te bereiden op slechtere tijden." Tegelijkertijd waarschuwt Deen ervoor de Russische dreiging uitsluitend militair te benaderen. "Afschrikking is hard nodig om te zorgen dat die Russen die aanval niet plegen. Maar er is een tweede ding nodig, namelijk ook enige vorm van diplomatie om ervoor te zorgen dat die oorlog ook echt voorkomen kan worden."

Volgens Bertholee moet Europa daarin zelfstandiger worden. "En dat doen we op dit moment heel weinig, omdat de Amerikanen dat voor ons doen. En daar maak ik me wat zorgen om. Europa zou daar iets meer zelf moeten kunnen."

Deen benadrukt tot slot dat Defensie niet alle dreigingen afzonderlijk kan aanpakken. Naast Rusland zijn er onder meer ontwikkelingen rond kunstmatige intelligentie, China en andere geopolitieke conflicten. "De krijgsmacht heeft de luxe niet om maar op één ding te focussen. Ze moet op meerdere dingen tegelijk kunnen focussen."