Dient de boycot van Israël wel een Nederlands belang?

Het importverbod voor Israëlische nederzettingen is een opmerkelijke breuk in het Nederlandse buitenlandbeleid. Of het kabinet de gevolgen heeft overzien, vraagt columnist Arendo Joustra zich af.

Steeds als de Europese Unie een nieuw pakket met sancties tegen Rusland aankondigt, denk je onwillekeurig, waarom hebben ze daarmee zo lang gewacht? Tegelijk bekruipt je het gevoel dat al die sancties maar weinig uitrichten. Ze weten de Russische president Vladimir Poetin althans niet te vermurwen, ook niet na 4,5 jaar en al die ‘extra pakketten’ van de Europese Unie.

Dat geldt voor veel sancties, boycots en embargo’s. Zelden leiden ze tot een aantoonbaar resultaat. Maar ondertussen zijn het vaak onschuldige burgers die eronder lijden, zie bijvoorbeeld de bevolking in Cuba. Dat er toch vaak naar het middel wordt gegrepen, heeft alles te maken met de aanstichters. Die hebben vaak geen ander instrument en het geeft ze een goed gevoel ‘toch iets te doen’.

Dit geldt ook voor het besluit van het kabinet-Jetten dat afgelopen week is ingegaan om burgers en bedrijven te verbieden te handelen in goederen uit de onrechtmatige Israëlische nederzettingen op de Westbank. Deze sanctie is om vier redenen opvallend.

In de eerste plaats is het ongebruikelijk voor een Nederlandse regering om in de buitenlandse politiek het voortouw te nemen. Nederland kent een eeuwenlange traditie van opiniëren over buitenlands beleid, terwijl het aan andere landen wordt overgelaten om de kastanjes uit het vuur te halen. Tegenwoordig verschuilt het zich het liefst achter het ‘gezamenlijk buitenlands beleid’ van de Europese Unie. Behalve dan met deze boycot.

In de tweede plaats is ook deze boycot vooral symbolisch. De Raad van State gelooft niet dat het verbod te handhaven is. En ook deze boycot treft – als die daadwerkelijk effect heeft – onschuldige burgers, in dit geval Palestijnen die voor de gewraakte bedrijven werken. Want het zijn natuurlijk niet de Israëliërs zelf die op de Westbank de dadels plukken en de druiven voor de wijn. 

Ten derde zou het logisch zijn als het kabinet-Jetten nu ook een boycot afkondigt tegen producten uit het door China bezette Tibet of uit de door Marokko bezette Westelijke Sahara. Maar de ene bezetting is blijkbaar de andere niet. Meten met twee maten is het wel.

Tot slot de vraag of met de boycot een Nederlands belang is gediend. Voor zover de boycot zuiver symbolisch is, valt die onder het traditionele opiniëren van Nederland in de buitenlandse politiek en brengt het kabinet slechts tot uitdrukking dat het niet wil bijdragen aan de ‘onrechtmatige situatie’ op de Westbank.

Het nettoresultaat van de boycot is minder fraai. Israël heeft op de Nederlandse boycot gereageerd met het uitzetten van Nederlandse diplomaten. En die deden vanuit Ramallah op de Westelijke Jordaanoever in Nederlandse ogen juist nuttig werk door Palestijnse projecten in het gebied te steunen. De vraag is of het kabinet met deze reactie rekening had gehouden.

Het is te hopen dat Israël het hierbij laat en geen wapenembargo tegen Nederland afkondigt. De ironie wil dat het Tweede Kamerlid Kati Piri (tegenwoordig Progressief Nederland) vorig jaar een omstreden motie indiende om Israël met een wapenboycot te treffen, maar dat Nederland op het gebied van wapens natuurlijk meer afhankelijk is van Israël dan andersom.

Van de Franse president Charles de Gaulle – over wie een geweldige tweedelige film in de bioscopen draait – is de uitspraak dat ‘landen geen vrienden hebben, alleen belangen’. Het is al lang duidelijk dat Israël geen vriend meer is van Nederland. Des te meer reden om je af te vragen welk belang van Nederland is gediend met een boycot, die ondoordacht is en als een boemerang terugkomt.

De conclusie moet zijn dat Nederland te klein is om op eigen houtje de grote wereld te betreden.

Arendo Joustra was een kwarteeuw hoofdredacteur van Elsevier. Hij schreef vele boeken, waaronder een biografie van Ruud Lubbers en lijstjesboeken over de journalistiek en politiek. Joustra is voorzitter van de Stichting RTL Nieuws.