Volop lof voor overleden Paulien Cornelisse: 'Ze liet zien hoe krachtig en mooi taal kan zijn'

Schrijfster en cabaretière Paulien Cornelisse is op 50-jarige leeftijd overleden. Ze laat een groot oeuvre na waarin taal, verwondering en droge humor centraal stonden. Ook achter de schermen van De Slimste Mens maakte ze indruk. "Ze is veel meer een soort kandidatenbegeleider op haar manier dan dat ze jurylid was", vertelt oud-winnaar Frank van Leeuwen.

Cornelisse overleed woensdag aan de gevolgen van kanker. In augustus 2024 maakte ze bekend dat ze de ziekte had en daarom haar theatertournee moest annuleren. Vorig jaar won ze de NS Publieksprijs met De verwarde cavia - Terug op kantoor. Sinds 2025 was ze ook te zien als jurylid in De Slimste Mens.

In het huidige seizoen vertelde Cornelisse openlijk over haar ziekte. Tussen het vorige en het huidige seizoen had ze chemotherapie ondergaan en verloor ze haar haar. "Veel mensen weten dat ik kanker heb en toen heb ik mijn haar verloren", zei ze daarover.

Frank van Leeuwen, winnaar van het vorige seizoen van De Slimste Mens, maakte Cornelisse tijdens de opnames van dichtbij mee. Hij zat negen afleveringen lang met haar en een klein team in de studio. "Dan maak je elkaar toch vrij intens mee. Of het nou bij de lunch, bij het eten is, of gewoon tussendoor. En daar was Paulien ook de hele dag", vertelt Van Leeuwen.

Wat de presentator vooral bijbleef, was dat Cornelisse achter de schermen precies dezelfde persoon was als op televisie. "En dan is ze ook precies zoals je haar hier nu ziet. En dat vind ik er ook zo mooi aan in alle fragmenten. En alles wat je nu over haar hoort. Het is een extreem oprecht mens."

Volgens Van Leeuwen zat haar betekenis bovendien niet alleen in haar rol als jurylid. Cornelisse had juist veel oog voor de kandidaten. "Al die kandidaten zijn daar op hun kwetsbaarst. En daar komt ze een praatje maken. Daar komt ze je toch een beetje op je gemak stellen." Daarom vindt hij de officiële titel van Cornelisse eigenlijk niet passend. "Ze is natuurlijk helemaal geen jurylid. Ze is veel meer een soort kandidatenbegeleider op haar manier. En dat heb ik als ontzettend warm ervaren. En dat is zo heel raar dat dat nu ineens er allemaal niet meer is."

Girlcrush

Ook Fidan Ekiz kende Cornelisse van televisie en eerdere ontmoetingen. Ze noemt haar droogkomische en toegankelijke uitstraling als belangrijke reden waarom ze zo geliefd was. "Ik heb altijd een girlcrush op haar gehad. Alleen al vanwege die droge humor. Die toegankelijkheid ook", vertelt de presentatrice. "Het is iemand bij wie je het gevoel hebt alsof je haar al heel lang kent. Ook als je haar niet zo goed kent."

Volgens journalist Elif Isitman had Cornelisse iets wat mensen met elkaar kon verbinden. "Ik denk dat zij ook een heel niet-polariserend persoon is. En ook de dingen waar ze over schreef en waar ze zich mee bezig hield." Taal speelde daarin volgens haar een belangrijke rol. "Taal is ook iets wat heel erg niet gepolariseerd is. Dat raakt iedereen."

Kracht van taal

Ook oud-topdiplomaat Ron Keller staat stil bij de manier waarop Cornelisse met taal omging. In zijn diplomatieke carrière merkte hij zelf hoe belangrijk het kan zijn om precies de juiste woorden te kiezen. "Ja, ze laat ook zien hoe krachtig taal kan zijn. Hoe mooi taal kan zijn. Maar ook hoe je moet oppassen met wat je zegt", vertelt Keller. "Je kan soms met een woordverschil ook een signaal geven aan je gesprekspartner."

Dat kan volgens hem zowel positief als negatief uitpakken. "Je kan ook iemand heel boos maken als je net één woord verkeerd zegt." Als diplomaat had Keller daar regelmatig mee te maken wanneer hij met vertalers werkte. "Dus als je dan heel voorzichtige nuances probeert te raken, zodat je toch je gesprekspartner, een Rus of een Chinees, op een bepaalde manier probeert te beïnvloeden, en de vertaler die zegt net de nuance, het gevoel mist, dan kan net de boodschap verloren gaan."

Juist daarin herkende Keller iets van Cornelisse. "En zij liet ook heel scherp zien hoe precies je ook moet zijn met taal. Je kan ermee spelen, maar je kan ook heel precies zijn. En je kan liefde verklaren met taal. En je kan ook boos worden met taal."

Laatste column in de Volkskrant

Cornelisse schreef jarenlang columns, onder meer voor NRC en later voor de Volkskrant. Daar schreef ze drie keer per week. De krant eert haar vandaag door haar allereerste column nog één keer te publiceren. De column heet 'Vogel' en gaat over een zwart-rood vogeltje dat Cornelisse op straat ziet zitten. Ze wil weten welke vogel het is, maar besluit het moment niet te verpesten door haar behoefte aan kennis. "Niet altijd alles willen weten. Ook gewoon observeren en zijn", schreef ze.

Uiteindelijk vliegt het vogeltje weg en blijkt het geen vogel te zijn, maar een verpakking van een Marsreep. Cornelisse schrijft vervolgens met haar kenmerkende zelfspot: "Gelukkig had niemand gezien dat ik zo had staan te genieten van mijn diepe contact met de natuur."