Minister wil einde maken aan jarenlange onzekerheid rond zzp'ers: 'Nieuwe wet is heel duidelijk'

De langverwachte Zelfstandigenwet moet een einde maken aan de aanhoudende onduidelijkheid rond zzp'ers. Minister Thierry Aartsen (Werk en Participatie, VVD) hoopt daarmee een jarenlange discussie te beslechten: "We hebben al 22 jaar discussie over een hele simpele vraag: wanneer mag je nou als zzp'er werken? Ik vind de wet die nu voorligt heel duidelijk", zegt hij in het radioprogramma Sven op 1.

De Zelfstandigenwet moet duidelijker maken wanneer iemand daadwerkelijk als zzp'er kan werken en wanneer sprake is van loondienst. Met vaste criteria wil het kabinet de onzekerheid bij zelfstandigen en opdrachtgevers verminderen en tegelijkertijd schijnzelfstandigheid tegengaan.

Die onzekerheid leidt nu soms tot opmerkelijke situaties. Zo nodigen sommige opdrachtgevers zzp'ers niet uit voor bijvoorbeeld de kerstborrel, uit angst dat dit kan meewegen bij de beoordeling of iemand feitelijk in loondienst is. Volgens Aartsen hoeft dat met de nieuwe wet niet meer en is straks iedereen weer welkom op de kerstborrel.

Volgens Aartsen is een nieuwe wet broodnodig. Tot 2016 gaf de Verklaring Arbeidsrelatie (VAR) zzp'ers vooraf duidelijkheid over hun arbeidsrelatie, maar het systeem werd afgeschaft omdat het schijnzelfstandigheid onvoldoende tegenging. "Daarna kreeg je de wet waar mensen nog steeds rillingen van krijgen, die eigenlijk nog steeds geldt: de Wet DBA. Er brak totale paniek uit", zegt de minister.

"Wat die wet deed, was eigenlijk teruggaan naar het klassieke arbeidsrecht, waar eigenlijk geen spelregels waren. Tot op de dag van vandaag zijn er geen spelregels in de wet voor zzp'ers. Zzp'ers bestaan niet volgens de wet. Dat heeft geleid tot heel veel onduidelijkheid en onzekerheid."

Ook rechterlijke uitspraken, zoals de Uber- en Deliveroo-arresten over de vraag wanneer iemand zelfstandige of werknemer is, hebben volgens Aartsen die onduidelijkheid niet weggenomen. "We hebben nog steeds tot de dag van vandaag rechterlijke uitspraken die zeggen dat je zestien jaar lang voor dezelfde opdrachtgever kan werken en toch zzp'er kunt zijn. Je merkt dat er heel veel onduidelijkheid is. Dat is niet de schuld van zzp'ers, ook niet van opdrachtgevers, maar de schuld van mij, van de overheid."

Luister dit gesprek terug als podcast. De tekst gaat hieronder verder.

"De overheid heeft nooit een wet gemaakt: als je aan deze spelregels voldoet, bent u zzp'er. Die wet ligt er vandaag wel. Daarmee gaan we denk ik een hele hoop ellende voorkomen en een hele hoop duidelijkheid bieden. We gaan een wet maken die uitgaat van het zelfstandige ondernemerschap in plaats van het werknemerschap", zegt de bewindsman.

Wanneer is iemand zzp'er?

Volgens Aartsen is een zzp'er iemand die onafhankelijk werkt, "dus meerdere opdrachtgevers heeft", voor eigen rekening en risico werkt en de vrijheid heeft om het werk zelf in te richten. Dat betekent volgens hem dat een zelfstandige meer kan verdienen, maar ook zelf de financiële gevolgen draagt als iets misgaat. In de wet wordt vastgelegd dat een opdrachtgever wel mag bepalen wat iemand moet doen, maar niet hoe en wanneer het werk wordt uitgevoerd.

Er zijn wel uitzonderingen opgenomen om praktische problemen te voorkomen. "Als je locatie en tijd bepalend zijn om een bepaalde opdracht uit te kunnen voeren, dan telt dat mee. Maar uiteindelijk is het simpel: of je voldoet al aan de wet, dan zit je al in de veilige haven, heb je de zekerheid en hoef je niet bang te zijn voor boetes en naheffingen. Of je kunt je werkzaamheden aanpassen aan de nieuwe wet. Ik denk dat dat in heel veel gevallen gaat gebeuren."

Een zzp'er die werk uitvoert dat ook door iemand in loondienst gedaan kan worden, kan dat werk ook onder de nieuwe wet blijven uitvoeren. "Mits je maar een bepaalde vorm van vrijheid hebt om het zelf te bepalen. Als er een opdrachtgever is die gewoon je baas is en zegt: 'doe dit, doe dat, doe zus, doe zo', dan moet je je afvragen of je op dat moment wel ondernemer bent. Een ondernemer heeft vrijheid, onafhankelijkheid en werkt voor eigen rekening en risico. Daar zit de crux. In beginsel moet je zelf de vrijheid hebben om je werk te bepalen, zelf de tijden te bepalen en om de locatie zelf te bepalen."

Boetes

Mensen die niet voldoen aan de wet, kunnen ook straks worden beboet. Op de huidige wet wordt pas sinds anderhalf jaar weer volledig gehandhaafd. Aartsen: "Dat heeft tot gevolg dat heel veel zzp'ers nu opdrachten kwijtraken. Daar moet deze wet verandering in brengen. Maar het is best gek: we hebben een wet en we hebben de discussie of we die wet wel moeten handhaven. Bij verkeersregels hebben we dat niet, die zijn heel duidelijk. We moeten af van de discussie of er wel of geen handhaving moet zijn, er moet gewoon een duidelijke wet zijn."

Aartsen, minister in een minderheidskabinet, heeft goede hoop dat hij de wet door de Tweede Kamer kan loodsen. "Ik heb gekeken: hoe kan je luisteren naar de ene kant en de andere kant? Ik denk dat dat met deze wet enorm is gelukt. We hopen met deze Zelfstandigenwet een impasse te doorbreken die al een tijdje speelt. Deze discussie loopt al 22 jaar. Ik geloof dat Nederland zit te wachten op doorbraken."

Sociale zekerheid

Die doorbraak kwam er niet op het gebied van de sociale zekerheid. Het kabinet maakte begin deze week bekend de bezuinigingen te schrappen, na druk van vakbonden en Progressief Nederland. "Ook hier hebben we gezocht naar een doorbraak. We willen dat er hervormingen komen, bijvoorbeeld als het gaat om de WIA en de arbeidsmarkt. Die zijn kei- en keihard nodig. In een wereld die steeds sneller verandert, moeten we hervormen in dit land."

"We hebben daar voorstellen voor gepresenteerd met een prijskaartje. Die hebben we netjes in de begroting gezet. De vakbonden hebben gezegd: we willen best met u gaan praten over de hervormingen, maar niet zolang dat prijskaartje boven ons hoofd blijft hangen. Dat prijskaartje hebben we van tafel gehaald, en dat betekent dat we op korte termijn - en dat is heel positief - over die hervormingen kunnen gaan praten, die zo kei- en keihard nodig zijn."

Op de vraag wanneer er verder wordt gepraat over de sociale zekerheid, zegt hij: "Mijn collega Hans Vijlbrief is heel druk bezig met een uitnodigingsbrief. Wij hopen snel een brief te kunnen sturen naar de bonden en werknemers en dan gaan we snel om tafel."