'Onze democratie zit in de gevarenzone', waarschuwt historicus Johan Op de Beeck
Onze democratie verkeert in de gevarenzone door de politieke onrust in de Verenigde Staten. Daarvoor waarschuwt de Belgische historicus Johan Op de Beeck. "Als de Amerikaanse democratie valt, gaan wij het heel moeilijk krijgen. Poetin staat voor de poorten", zegt hij in de WNL-podcast Onze Eeuw.
Op de Beeck brengt binnenkort een herziene versie van zijn boek De Verscheurde Staten van Amerika uit, waarin hij verbanden legt tussen de Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865) en de huidige politieke verdeeldheid in de Verenigde Staten.
Een nieuwe burgeroorlog met honderdduizenden doden kan de historicus zich niet voorstellen, maar dat de Amerikaanse democratie piept en kraakt, staat volgens hem buiten kijf. "De noodzaak om dit boek te herschrijven waren peilingen waaruit blijkt dat een aanzienlijk deel van de Amerikanen ernstige binnenlandse politieke ontwrichting mogelijk acht. Twee derde van die Amerikanen vreest voor het functioneren van die democratie. Vrijwel iedereen ziet een sterk risico op verdere politieke polarisatie en zelfs geweld."
Op de Beeck stelt dat Amerikanen en Europeanen de liberale democratie voor lief nemen. "Veel jongeren – en ook andere burgers – staan op met het idee dat het een soort natuurwet is, die er altijd is geweest en er altijd zal zijn. Nee, het spijt me zeer, maar wij zijn bij de geprivilegieerden in de wereld. Een heel klein deel van de wereldbevolking geniet van die westerse liberale democratie. En bovendien bestaat ze nog niet zo lang, is ze heel moeilijk afgedwongen na duizenden jaren van andere systemen en kan ze ook in een heel korte tijd van de kaart worden geveegd. Het is een heel kwetsbaar systeem."
'We kunnen lacherig doen, maar het is beangstigend'
We verkeren in de gevarenzone, betoogt de historicus. "Wij zijn veel meer in de gevarenzone dan we denken. Als de Amerikaanse democratie valt, zullen wij het heel moeilijk krijgen. Poetin staat voor de poorten. We kunnen daar wat lacherig over doen, maar het is toch wel echt beangstigend wat er aan de hand is."
Hij neemt de NAVO als voorbeeld. "Die is toch opgericht om de westerse way of life te verdedigen. Als die NAVO een holle doos blijkt, omdat de belangrijkste partner van dat bondgenootschap er niet meer in zou geloven, heb je geen militair wapen meer om jouw democratie tegen buitenlandse invloeden te beschermen. En dan heb ik het niet alleen over Rusland. Er zijn zoveel anderen die belang hebben bij het aantonen van het niet functioneren van onze democratie, omdat ze er zelf geen willen of kunnen hebben."
Trump
Het V-Dem Institute aan de Universiteit van Göteborg heeft recentelijk aangetoond dat Amerika er van alle democratieën er het hardst op achteruit is gegaan, stipt Op de Beeck aan. "En hoe komt dat? Het heeft een heleboel redenen, maar de hoofdreden is toch wel het Trumpisme. En ik zeg niet zozeer Donald Trump, maar ik noem het Trumpisme, omdat dat al bestond voordat hij aan de macht kwam."