Geerten Waling: geen leider op rechts door puinhopen Wilders, Klaver was 'echt fantastisch'

Er is geen leider op rechts. Die conclusie trekt journalist en opiniemaker Geerten Waling na de Algemene Politieke Beschouwingen. Volgens hem wist leider van Progressief Nederland Jesse Klaver tijdens de debatten de show te stelen. "De tragiek is dat je eigenlijk de puinhopen van Wilders zijn falen hier ziet, namelijk dat er op rechts helemaal geen leider is."

Hoewel de coalitie hoopt een breed akkoord te sluiten over steun voor de begroting, drongen Joost Eerdmans (JA21) en Jesse Klaver er gisteren opnieuw op aan om te kiezen tussen samenwerking over rechts of over links. Die keuze maakte het kabinet niet, waardoor het verder moet zoeken naar voldoende steun bij verschillende oppositiepartijen om de begrotingen door de Tweede Kamer te krijgen.

Dinsdag, tijdens de eerste dag van de Algemene Politieke Beschouwingen, bood Eerdmans het kabinet plotseling een opening. Hij zei bereid te zijn om eventueel deelakkoorden te sluiten. Daarbij wordt niet over de volledige begroting als geheel onderhandeld, maar over afzonderlijke plannen. Klaver maakte meteen duidelijk dat hij daar niets voor voelt, een dag later trok Eerdmans zijn voorstel ook weer in.

"Eerdmans is van de nuance. Ik denk dat hij op een laat uur op de avond dacht: het zit zo vast, en we gaan uiteindelijk toch wel naar een situatie toe waar we over deelakkoorden gaan onderhandelen; ik ben een redelijk mens. Daarbij had hij niet bedacht dat hij de deur opende voor Jesse Klaver", begint Waling in Goedemorgen Nederland op NPO 1. 

Dat merkte PVV-leider Geert Wilders wel op. Hij waarschuwde dat als Eerdmans koos voor het onderhandelen op deelakkoorden, Klaver het kabinet bijvoorbeeld zou kunnen steunen op stikstofbeleid. "Wilders had een zwakke Algemene Politieke Beschouwingen, zijn verhaal kwam slecht uit de verf. Maar hij deed het wel goed als een soort analist."

Geen leider op rechts

Dat Wilders als een 'analist' aan de zijlijn stond, maakte volgens Waling pijnlijk duidelijk dat er op rechts een leider ontbreekt die stevig met het kabinet kan onderhandelen. "De tragiek is dat je eigenlijk de puinhopen van Wilders zijn falen hier zag, namelijk dat er op rechts helemaal geen leider is."

"Joost Eerdmans is eigenlijk de enige leider op rechts, want met hem wordt door het kabinet nog mee gepraat. Maar verder is er geen leider. Wilders is geen optie, zeker niet na het vorige kabinet-Schoof. Maar BBB is dat niet, Markuszower ook niet en FvD al helemaal niet. Ze hebben gewoon geen leider op rechts."

Waling denkt dat Mona Keijzer, nu nog zelfstandig Kamerlid na haar vertrek bij de BBB, wel zou kunnen uitgroeien tot de leider op rechts. "Zij kan met een nieuwe beweging misschien iets doen, maar voorlopig zijn er geen verkiezingen. Er is een groot probleem op rechts."

Hij gaat verder: "Voor zo'n meerderheidscoalitie heb je drie duidelijke blokken nodig. Links heeft een leider met Jesse Klaver. Je hebt het midden nodig met een sterke leider. Dat zou dan Jetten moeten zijn, maar dat laat hij nog niet helemaal zijn. Maar radicaalrechts is helemaal niets. Dat is best wel treurig."

'Jetten stond er als schooljongetje'

Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen slaagde het kabinet er niet in om een meerderheid te vinden voor de begroting. Dat is volgens Waling vooral het falen van Rob Jetten. "We modderen voort. Dat is wel heel tragisch. Als je deze variant wil proberen, moet je wel leiderschap hebben. Dan moet iemand wel echt zeggen: jullie gaan nu dit kamertje zitten en de deur gaat past open als jullie er samen uit zijn. Dat gebeurt niet, terwijl Jesse Klaver er duidelijk om vraagt: wanneer gaan we zitten en in welke samenstelling?"

Volgens Waling is overigens het grootste probleem de onenigheid binnen de coalitie zelf. "Jetten kan op dit moment niet kiezen, maar hij heeft wel een duidelijk voorkeur. Alleen, hij heeft ook nog de VVD in zijn coalitie, een partij die heel duidelijk niet met PRO wil samenwerken. Hij heeft zijn eigen partij, D66, en ook het CDA, die liever niet willen samenwerken over rechts, met JA21. De situatie van na de verkiezingen is hetzelfde gebleven en dat is wel heel ontluisterend om te zien."

Journalist Mark Koster, ook te gast in Goedemorgen Nederland, vindt dat de premier snel een duidelijke keuze moet maken voor samenwerking over links of rechts. Volgens Koster zorgt de politieke onzekerheid ervoor dat Nederlanders niet weten waar ze aan toe zijn, bijvoorbeeld als het gaat om de belastingtarieven. "Ik keek gisteren naar het debat en dacht: huh, wat worden dan de belastingtarieven? Mensen zitten thuis totaal in paniek." Hij roept Jetten daarom op om snel knopen door te hakken: "Kies! Kies!"

Waling: "Jetten stond er nu als het schooljongetje dat vertelt dat zijn huiswerk door de hond is opgegeten. Ik verlang een beetje terug naar Dick Schoof als het gaat om de Algemene Beschouwingen. Ook de constructie van dat kabinet was een heel interessant experiment, maar werkte natuurlijk ook niet. We moeten praten over hoe het op de lange termijn, met zoveel kleine partijen, minderheidscoalities moeten gaan vormen."

Klaver 'echt fantastisch'

Waling en Koster vonden Progressief Nederland-leider Klaver de uitblinker tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen. Koster: "Klaver deed het goed. Hij was losjes en had voor linkse mensen humor. Hij maakte zelfs een leuke grap over Brad Pitt." Nadat Jetten zei dat het "fantastisch" zou zijn als het kabinet binnen een week een akkoord met de oppositie zou kunnen sluiten, reageerde Klaver: "Als ik op Brad Pitt zou lijken, zou dat ook fantastisch zijn." Volgens Koster spatte het zelfvertrouwen van Klaver af.

Hoewel Klaver als leider van de oppositie vrij kan spreken  - "Hij hoeft het vehicle niet verder te dragen" - was ook Waling onder in indruk: "Heel interessant was het debat met Jan Paternotte, de fractieleider van D66. Paternotte was aan het mekkeren dat Klaver niet wil praten met JA21, terwijl het D66 was dat niet wilde praten met JA21 om over rechts te gaan. Dat noemde Klaver 'politieke gaslighting'. Hij wist het retorisch goed te brengen. Klaver deed het echt fantastisch."