Tapijt van Bayeux na duizend jaar weer in Engeland te zien: 'Een stukje propaganda uit de 11e eeuw'

Het wereldberoemde Tapijt van Bayeux is na bijna duizend jaar terug op Britse bodem. Het bijna 70 meter lange wandkleed, waarop de verovering van Engeland door de Normandiërs wordt afgebeeld, is vanaf vandaag te zien in het British Museum in Londen. De belangstelling is enorm: bij de start van de kaartverkoop gingen direct honderdduizend tickets over de toonbank.

Het historische wandkleed is bij hoge uitzondering uitgeleend door Frankrijk. Het werk, dat de Slag bij Hastings uit 1066 verbeeldt, is daarmee voor het eerst in bijna duizend jaar weer in Groot-Brittannië te bewonderen. De Franse beslissing om het werk uit te lenen lag gevoelig. Een petitie tegen de tijdelijke verhuizing werd door meer dan 80.000 mensen ondertekend.

Hoewel er wordt gesproken van het 'Tapijt van Bayeux', is die benaming volgens kunstspecialist Bianca Fröhlich niet helemaal correct. In Goedemorgen Nederland legt ze uit waarom. "Het gaat hier om een wandkleed. Het is geen tapijt, dat ligt op de grond."

Het wandkleed vertelt het verhaal van de elfde eeuw en de opkomst van Willem, hertog van Normandië, die uiteindelijk koning van Engeland werd. Dat maakt het volgens Fröhlich tot een belangrijk historisch document. "En als je dan echt teruggaat in de bloedlijn, dan stamt zelfs koning Charles van die bloedlijn af. Dus we kijken hier echt naar een genealogisch stuk geschiedenis. Het is eigenlijk echt het ontstaan van Engeland wat op dit wandkleed wordt afgebeeld."

Het werk bestaat uit tientallen scènes die samen een soort middeleeuwse strip vormen. De voorgeschiedenis, de inscheping van de Normandiërs, de landing in Engeland en de Slag bij Hastings worden uitgebeeld, voorzien van Latijnse teksten. "Het tapijt van Bayeux is eigenlijk een soort middeleeuwse strip waar je naar zit te kijken. Een avant la lettre wordt het ook wel genoemd." In totaal zijn er bijna zestig scènes te zien, met meer dan tweehonderd paarden en zo'n zeshonderd personages. Daarmee geeft het wandkleed een bijzonder beeld van het leven en de oorlogsvoering in de vroege middeleeuwen.

Ook de manier waarop het is gemaakt, is bijzonder. De zogenoemde Bayeuxsteek werd gebruikt om het werk te borduren. "Dat is om zo veel mogelijk stof of garen te sparen." Dat het wandkleed na bijna duizend jaar nog grotendeels bewaard is gebleven, noemt Fröhlich "wel heel erg uniek".

'Stukje propaganda'

Wie naar het wandkleed kijkt, ziet volgens Fröhlich niet alleen een historisch verslag. De manier waarop het verhaal wordt verteld, is minstens zo interessant. "Je moet zoiets eigenlijk zien als propaganda. Het was vroeger al gebruikt als een propagandapunt, want met kunst moet je altijd afvragen: wie heeft de opdracht gegeven? En wat wilde diegene dat ik zou zien als kijker? En in dit geval kijk je dus echt naar een stukje propaganda uit de elfde eeuw."

Het wandkleed vertelt het verhaal vanuit het perspectief van de Normandische overwinnaars. "Eigenlijk om de slag vanuit Normandië gezien daar te rechtvaardigen. Van: het is goed wat we daar gedaan hebben." Het werk is volgens haar daarmee niet alleen een kunsthistorische schat, maar ook een gekleurde bron over een van de belangrijkste gebeurtenissen uit de Engelse geschiedenis.

Voor een miljard verzekerd

Dat het wandkleed na honderden jaren Frankrijk tijdelijk verlaat, is dan ook een enorme operatie. Het werk is voor het transport naar Londen grondig onderzocht en wordt in een speciaal gebouwde vitrine met klimaatbeheersing tentoongesteld. De Britse regering heeft een bedrag van omgerekend ongeveer 1 miljard euro gereserveerd om eventuele schade af te dekken.

De tentoonstelling in het British Museum is tot eind december al uitverkocht. Het wandkleed blijft tot juli 2027 in Londen, waarna het terugkeert naar Bayeux in Frankrijk.