Minister Heerma fel over beeld dat politieke midden al jaren faalt: 'Een sentiment dat we niet moeten verspreiden!'

Minister van Binnenlandse Zaken Pieter Heerma waarschuwt ervoor om de verkiezingswinst van de AfD in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt te vertalen naar het beeld dat de politiek al tientallen jaren collectief faalt. "Dat is een sentiment dat we niet moeten verspreiden", zegt hij. Tegelijkertijd noemt Heerma de winst van de AfD wel een "wake-up call" voor de Duitse politiek.

De verkiezingswinst van de radicaal-rechtse AfD in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt zorgt voor een nieuwe politieke schok in Europa. De partij behaalde ruim 40 procent van de stemmen en liet de CDU ver achter zich. Daarmee is de partij van lijsttrekker Ulrich Siegmund veruit de grootste geworden in de Oost-Duitse deelstaat. De uitslag wordt gezien als een belangrijke opsteker voor de AfD en een nieuwe klap voor het politieke midden.

Ook buiten Duitsland wordt de verkiezingswinst nauwlettend gevolgd. De AfD heeft uitgesproken pro-Russische standpunten en wil onder meer de Duitse wapenleveranties aan Oekraïne stopzetten. Volgens berichten mengde Rusland zich bovendien via desinformatiecampagnes in de verkiezingen.

Heerma ziet in de uitslag twee kanten. "Enerzijds heeft de kiezer altijd gelijk, dus ook de Duitse kiezer. Dus er ligt een democratische verkiezing waar dit de uitslag van is. En dan vind ik ook dat we terughoudend moeten zijn om vanuit het buitenland te zeggen dat de Duitse kiezer het verkeerd gezien heeft."

Tegelijkertijd maakt de minister zich zorgen over de partij zelf. "We hebben het hier wel over een partij met echte extreme standpunten. En bijvoorbeeld ook pro-Russische tendensen, die, als je kijkt naar de oorlog die op ons continent plaatsvindt, ook echt zorgelijk zijn."

Klap voor CDU

CDU, de Duitse zusterpartij van het CDA, heeft in de deelstaat een flinke tik te verwerken gekregen. Ook het CDA overkwam dit in het verleden. "Nadat wij hele diepe dalen gehad hebben als partij, heeft Henri Bontenbal er voor gekozen om juist de nuance, het compromis boven hard schreeuwen en steeds hardere standpunten te zetten. Daar kan je ook heel succesvol mee zijn. De authenticiteit die daaruit voortkomt, dat is iets wat de kiezer ook ziet."

De opmars van partijen als de AfD staat volgens Heerma niet op zichzelf. Ook in andere Europese landen winnen partijen aan invloed die kritisch staan tegenover de gevestigde politieke orde. "Ik denk dat je wereldwijd ziet dat de traditioneel-westerse liberale democratieën niet de wind in de rug hebben en dat autocratie wereldwijd meewind heeft. En dat is iets waar inderdaad in Europa veel landen mee te maken hebben."

Volgens Heerma draait de onvrede onder kiezers uiteindelijk om concrete problemen. Hij noemt daarbij onder meer stikstof, migratie en de woningmarkt. "En ik heb het al over het compromis gehad en willen dat politici uit hun tegenstellingen komen en gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor ook moeilijke besluiten."

'Sentiment moeten we niet verspreiden'

De discussie wordt vervolgens doorgetrokken naar Nederland. Het politieke midden wordt kleiner, terwijl partijen als de PVV en Forum voor Democratie kiezers weten te trekken die weinig vertrouwen meer hebben in de gevestigde politiek. Wanneer wordt gesteld dat het politieke midden de afgelopen twintig tot dertig jaar nauwelijks iets voor elkaar heeft gekregen, reageert Heerma fel. "Door het allemaal zo makkelijk te stellen, doe je zelf mee aan een sentiment wat we niet moeten verspreiden", dient hij presentator Wieger Hemmer van repliek. "Het is gewoon niet waar. Nederland is een van de meest fantastische landen ter wereld om te leven."

Heerma neemt nadrukkelijk afstand van het beeld dat de Nederlandse politiek collectief heeft gefaald. "Het is ook niet goed om dat hier te zeggen, ook niet als tv-presentator. Daar wil ik heel scherp op zijn." Dat betekent volgens de minister niet dat er geen grote problemen zijn. "We hebben te maken met steeds meer partijen die nodig zijn om een meerderheid te vormen. En daar hoort politieke wrijving bij."

Hij herhaalt zijn waarschuwing nogmaals. "Het gaat over grote vraagstukken. Maar ik ga nogmaals zeggen, het beeld alsof de politiek in Nederland al dertig jaar collectief faalt, dat is echt niet een beeld wat we moeten verspreiden. Nederland is een fantastisch land." Volgens Heerma moet er daarom met meer nuance naar Nederland worden gekeken. "Er zijn weinig mensen die in Nederland wonen die vijf landen kunnen oproepen waar het beter is om te wonen dan in Nederland."

'Zorgen maken is houden van'

Tegelijkertijd erkent Heerma dat zorgen over de richting waarin Nederland zich ontwikkelt wel degelijk serieus moeten worden genomen. Wanneer Hemmer stelt dat zorgen maken om Nederland juist een uitdrukking van zorg en liefde is, kan hij zich daarin vinden. "Dat is ook waar ik elke ochtend met een vroeg mijn bed vooruitkom."

Volgens Heerma moeten politieke partijen vervolgens wel laten zien dat ze iets met die zorgen doen. Daarbij gaat het volgens hem om meer dan alleen migratie. "Het gaat over het stikstofvraagstuk, waar we al sinds 2019 over discussiëren. Het gaat over het tekort aan woningen, wat iedereen ervaart. En wat voor druk dat op de woningmarkt zet, voor jongeren die geen huis kunnen kopen."

De problemen bestaan volgens hem al langere tijd, maar dat betekent niet dat er niets gebeurt. "Minister Bart van der Brink, waar hij nu mee bezig is, gaat én over grip krijgen over migratie en het vraagstuk: hoe verspreiden we dat." Ook op het gebied van stikstof ziet Heerma beweging. "Er is voor de zomer een doorbraak geweest op het stikstofbeleid. En dus er gebeurt wel van alles. En het beeld dat er niks gebeurt, nogmaals, daar ga ik echt afstand van nemen."