Onder druk van EU krijgt Ratko Mladic geen staatsbegrafenis: 'Nog steeds populair onder een groot deel van de bevolking'

Oorlogsmisdadiger Ratko Mladic wordt maandag in Belgrado begraven zonder staatsceremonie. Onder druk van de Europese Unie heeft Servië afgezien van een officieel eerbetoon. Toch wordt de uitvaart naar verwachting door duizenden sympathisanten bijgewoond. Mladic is onder een groot deel van de Servische bevolking nog altijd populair. "Zij vinden dat Mladic het volk en de Serviërs heeft verdedigd", zegt oorlogsverslaggever Hans Jaap Melissen.

Mladic overleed eind augustus op 84-jarige leeftijd in de gevangenis in Scheveningen, waar hij een levenslange gevangenisstraf uitzat. Het Joegoslaviëtribunaal veroordeelde hem voor genocide, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. Hij was onder meer verantwoordelijk voor de genocide in Srebrenica, waar in juli 1995 meer dan 8000 Bosnische moslimmannen en -jongens werden vermoord. Ook leidde hij de Bosnisch-Servische troepen tijdens de jarenlange belegering van Sarajevo.

Mladic krijgt geen staatsbegrafenis. Dat is opvallend, omdat de Servische minister van Justitie eerder aankondigde dat de voormalig Bosnisch-Servische legerleider zou worden begraven met militaire en staatseer. De Europese Unie waarschuwde dat het verheerlijken van een veroordeelde oorlogsmisdadiger niet te verenigen is met de waarden waarop het EU-toetredingsproces is gebaseerd.

'Een andere beleving van de geschiedenis'

Toch wordt Mladic door een deel van de Servische bevolking nog altijd als een held gezien. Volgens oorlogsverslaggever Hans Jaap Melissen heeft dat te maken met een heel andere kijk op de oorlogen in voormalig Joegoslavië. "Die discussie speelde ook toen Milosevic, de president, doodging en begraven werd. Ook geen staatsbegrafenis. Maar een groot deel van de staat, de mensen in de staat, zijn er wel mee bezig. En hij is nog steeds populair onder een groot deel van de bevolking van Servië."

Dat Mladic door een deel van de bevolking nog altijd wordt gezien als een verdediger van het Servische volk, heeft volgens Melissen alles te maken met die verschillende perspectieven op de oorlog. "Dat is een andere beleving van de geschiedenis, waarin zij vinden dat Mladic het volk en de Serviërs heeft verdedigd. Als je dat aan de andere bevolkingsgroepen vraagt in voormalig Joegoslavië, dan denken ze daar heel anders over uiteraard. Maar zo heeft iedereen binnen dat voormalige Joegoslavië zijn eigen variant van de geschiedenis."

Vooral in Servië en in de door Bosnische Serviërs gedomineerde Republika Srpska in Bosnië en Herzegovina blijft de oud-generaal populair. De Servische regering verwacht dat tienduizenden mensen naar Belgrado komen voor de begrafenis. Mladic wordt begraven naast zijn dochter Ana, die in 1994 op 23-jarige leeftijd zelfmoord pleegde.

Jarenlang op vrije voeten

De oorlogsmisdadiger wist zich na de oorlog jarenlang aan vervolging te onttrekken. In 2011 werd hij uiteindelijk opgepakt in een dorp in het noorden van Servië. Volgens Melissen betekent dat niet dat Mladic al die jaren volledig ondergedoken zat. "Hij heeft zich eigenlijk helemaal nooit echt schuilgehouden. In die eerste jaren nadat de oorlog voorbij was, liep hij gewoon vrij rond, zat hij bij voetbalwedstrijden. Je kon hem overal tegenkomen eigenlijk. Dan werd hij wel beschermd, had zijn eigen unit daar omheen."

Dat veranderde volgens Melissen toen de Servische oud-president Slobodan Milosevic werd uitgeleverd aan het Joegoslaviëtribunaal in Den Haag. "Toen werd het wat moeilijker en moest hij wat meer gaan onderduiken. Maar hij had een hele kring om zich heen. Zijn oude kring, die hem tipte als er iets ging gebeuren. Mensen uit de veiligheidskringen."

In voetbalstadions geëerd

Dat Mladic nog altijd op steun kan rekenen, is volgens Melissen ook zichtbaar in de Servische voetbalwereld. Aanhangers van de oorlogsmisdadiger lieten zich de afgelopen dagen nadrukkelijk zien. Ook tijdens voetbalwedstrijden wordt hij geëerd. "Je zag nog een minuut stilte dit weekend. Dat was een voetbalwedstrijd in Belgrado. Dan komt er zo'n heel groot spandoek met zijn gezicht over de tribune waaien."

De verheerlijking van Mladic ligt internationaal zeer gevoelig. De EU heeft Servië duidelijk gemaakt dat het verheerlijken van oorlogsmisdadigers niet past bij het Europese toetredingsproces. Eurocommissaris voor Uitbreiding Marta Kos annuleerde vanwege de gebeurtenissen zelfs een gepland bezoek aan Servië.

'Moeilijk te begrijpen'

Voor Nederlanders is de bewondering voor Mladic volgens Melissen extra moeilijk te begrijpen. Nederland was tijdens de val van Srebrenica direct betrokken via Dutchbat, de Nederlandse VN-eenheid die in de enclave aanwezig was.

Ook de belegering van Sarajevo en de manier waarop burgers daar werden beschoten, behoren tot de gruwelijkste hoofdstukken van de oorlog. Melissen wijst daarbij ook op berichten dat mensen uit andere landen naar Sarajevo kwamen om vanuit de heuvels op burgers te schieten.

"Als een soort sport. Onder de militaire leiding van Mladic zijn de meest gruwelijke dingen gebeurd. Hij wist van alles wat daar gebeurde, dat was een heel gecentraliseerd leiderschap. De grote genocide met 8000 mannen. Ze zeggen vaak mannen, maar er waren jongens bij van 12, 13, die ook gewoon geëxecuteerd werden."