Werk-privébalans maakt zeevaart steeds minder aantrekkelijk: 'Ik wilde meer thuis zijn'
De Nederlandse scheepvaart kampt met een groeiend personeelstekort. Niet alleen kiezen steeds minder jongeren voor een opleiding in de zeevaart, ook ervaren zeevarenden verlaten het vak sneller dan voorheen. Dat komt met name omdat zeelieden steeds vaker kiezen voor meer balans met hun privéleven. Volgens Annet Koster, directeur van de Koninklijke Vereniging van Nederlandse Reders (KVNR), moet er snel iets veranderen om het beroep aantrekkelijk te houden.
Een baan op zee betekent vrijheid, maar ook lange periodes van huis. En juist dat laatste begint steeds zwaarder te wegen. Daardoor is de gemiddelde vaartijd van schippers de afgelopen jaren flink ingekort. Steeds meer zeevarenden kiezen ervoor om aan wal te gaan werken wanneer hun gezinssituatie verandert, omdat ze daar werk en privé beter kunnen combineren.
Koster benadrukt dat er sprake is van "schreeuwende tekorten". Ze pleit voor verandering, zodat meer mensen voor de scheepvaart kiezen. "We moeten kijken hoe we mensen kunnen aantrekken."
De zoektocht naar personeel is al langer een heikel thema, zegt Koster bij WNL In de Kantine op NPO Radio 1. "We maken ons grote zorgen over de instroom van jongeren naar de zeevaartscholen. Niet alleen de instroom van jongeren daalt, ook de uitstroom gaat steeds sneller."
De cijfers van de KVNR bevestigen dat de instroom onder druk staat. In 2025 kwamen 474 nieuwe studenten binnen in het Nederlandse zeevaartonderwijs, tegenover 482 in 2024. Dat is een daling van 1,7 procent. Daarmee zet de neerwaartse trend volgens de redersvereniging opnieuw door.
“Toen ik acht jaar geleden startte, voer men gemiddeld meer dan acht jaar. Nu zie je dat de gemiddelde vaartijd is gedaald tot vierenhalfjaar.”
Het grootste probleem zit hem momenteel vooral in het vasthouden van mensen. "Toen ik acht jaar geleden startte, voer men gemiddeld meer dan acht jaar. Nu zie je dat de gemiddelde vaartijd is gedaald tot vierenhalfjaar."
Dat komt volgens Koster omdat mensen meer nadenken over wat ze met hun tijd willen. "Ze willen meer het sociale leven ontdekken. Je ziet door sociale media en dergelijke dat zeevarenden toch sneller bewust zijn van wat ze missen. De 'fomo', fear of missing out, is veel meer aanwezig."
“De vaareisen zijn zo streng dat op het moment dat jij een aantal jaren niet hebt gevaren, je als het ware weer vanaf nul moet beginnen.”
Daar komt volgens Koster bij dat zeevarenden na hun opleiding over vaardigheden beschikken waar ook andere werkgevers graag gebruik van maken. Daarom zijn jongens en meisjes die het varende beroep hebben gedaan heel aantrekkelijk voor andere bedrijven. De Nederlandse scheepvaart wordt als gevolg steeds afhankelijker van buitenlandse bemanning.
‘Mijn hart ligt op het water’
De werk-privébalans speelt ook een grote rol in de keuze die schipper Emma van Grevenbroek maakte. "Mijn man en ik werken in hetzelfde bedrijf, dat scheelt. Maar toen ik moeder werd, heb ik ook de keuze gemaakt om niet meer zeven dagen per week op een binnenvaartschip te gaan zitten. Mijn hart ligt op het water, maar de eerste stapjes van ons zoontje wilde ik niet via de Facetime zien terwijl ik in Duisburg of op de Maas zit. Ik wilde meer thuis zijn."
Koster noemt het heel begrijpelijk én een uitdaging. "Op de binnenvaart zie je nog dat het kindje de eerste jaren meegaat aan boord. Dat is binnen de zeescheepvaart niet mogelijk, ook qua veiligheid zou ik dat zeker niet aanraden. Dat kunnen we niet veranderen. Dat de ouders die jaren thuis willen zijn, snap ik als moeder als geen ander."
Een aantal zaken is inmiddels al verbeterd. Sinds augustus 2022 hebben werknemers recht op maximaal negen weken gedeeltelijk betaald ouderschapsverlof in het eerste levensjaar van hun kind. Ook voor zeevarenden geldt deze wettelijke regeling, al is het opnemen van verlof aan boord door de specifieke werkomstandigheden niet altijd eenvoudig. De regeling maakt het voor ouders wel mogelijk om na de geboorte meer tijd met hun kind door te brengen en werk en gezin anders te verdelen.
Sinds 2025 biedt de CAO Handelsvaart ook meer mogelijkheden voor flexibele vaarschema’s. Zo kunnen werkgever en werknemer afspraken maken over een 1-op-1-schema, waarbij een periode aan boord wordt afgewisseld met een vergelijkbare periode thuis. Daarnaast hebben zeevarenden recht op maximaal 10 werkdagen volledig doorbetaald zorgverlof per 12 maanden.
Disproportioneel
Een ander groot probleem zijn echter de vaareisen, zegt Koster. "Die zijn zo streng dat op het moment dat jij een aantal jaren niet hebt gevaren, je als het ware weer vanaf nul moet beginnen. Als je eenmaal gevaren hebt, zit dat in je genen en je bloed. Het is te vergelijken met fietsen."
Daarom benadrukt ze dat zijinstromers weer gemakkelijker moeten kunnen instromen. "De eisen die nu worden gesteld zijn disproportioneel."