Minder Holocaustles en afschaffen openbare omroep: deze plannen wil AfD doorvoeren na machtsovername Saksen-Anhalt

In de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt stevent de extreemrechtse partij Alternative für Deutschland (AfD) af op een absolute meerderheid in de deelstaatverkiezingen van komende zondag. Als ze aan de macht komen, willen ze een radicaal programma doorvoeren, onder leiding van de charismatische Ulrich Siegmund, door Der Spiegel ook wel 'de gevaarlijkste man van Duitsland' genoemd.

Volgens de laatste prognose staat de AfD op iets meer dan veertig procent van de stemmen. Dat is theoretisch gezien voldoende om een absolute meerderheid te behalen, zegt Duitslandkenner Ulrike Nagel in Goedemorgen Nederland. "Je hebt een kiesdrempel van vijf procent. Partijen die de kiesdrempel niet halen, worden helemaal niet meegenomen in de zetelverdeling. De rest van de zetels wordt verdeeld over de andere partijen. Op die manier kan de AfD met iets meer dan veertig procent ook een absolute meerderheid behalen. Dan hebben ze geen enkele andere partij nodig om hun regeerprogramma door te voeren." Het zou de eerste keer zijn sinds de Tweede Wereldoorlog dat een extreemrechtse partij ergens in Duitsland aan de macht komt.

Over dat regeerprogramma is genoeg te doen. Volgens Nagel schuilt achter de enthousiaste lach van de 35-jarige Siegmund namelijk een radicaal mens. Zo wil hij onder meer omstreden figuren op topfuncties laten plaatsnemen, de openbare omroep afschaffen en vervangen door een 'neutraal alternatief', een 'remigratieoffensief' starten en onder het mom van patriottisme de Duitse vlag hijsen op iedere school. Daarnaast moeten gehandicapten en vluchtelingen naar aparte scholen en moet minder lesgegeven worden over de Tweede Wereldoorlog (met name de Holocaust). Ook moet les in de Russische taal weer standaard worden.

"Hij pleit voor een terugkeer naar het oude Duitsland, maar dat heeft nooit bestaan", aldus Nagel, zelf afkomstig uit Oost-Duitsland. "Als je kijkt naar de feiten, de jaren 90 waar hij vaak aan refereert, dan was er juist veel meer criminaliteit en hoge werkloosheid. Na de val van de muur was Oost-Duitsland gewoon kapot. Mensen zijn het grotendeels vergeten, omdat er een hele grote generatie overheen is gegaan. Het land is opgepoetst, maar toch is er veel onvrede. Siegmund weet daar heel goed op in te haken."

Een deelstaat heeft veel zeggenschap, dus de AfD kan bij een absolute meerderheid bepalen hoe het onderwijsbeleid vormgegeven moet worden en waar subsidie naartoe gaat. "Geven ze die subsidie nog aan bepaalde culturele instellingen, of juist niet? Ze spreken zich bijvoorbeeld vaak kritisch uit over 'on-Duitse' kunst. De AfD wil onder meer de subsidies voor de wereldberoemde kunstschool Bauhaus schrappen."

Bij een absolute meerderheid, en die kans is aanwezig, krijgt de AfD ook inzicht in de inlichtingendiensten van de deelstaat. "Ze kunnen dan bij documenten waar ze nu niet bij kunnen, daar zijn terecht zorgen over.", aldus Nagel.

De AfD in Saksen-Anhalt behoort al jaren tot de radicaalste afdelingen van Duitsland. Volgens de 'Verfassungsschutz', de binnenlandse inlichtingendienst, is de afdeling "met zekerheid extreemrechts". Volgens de dienst ondermijnt deze AfD-tak de grondwet en de democratie. Leden worden daarom nauwlettend in de gaten gehouden. Volgens AfD-voorzitter Alice Weidel zijn dat echter 'Stasi-praktijken', de geheime politie van de voormalige DDR.

Als Siegmund minister-president wordt, zou hij direct de leider van de Verfassungsschutz de laan uitsturen en vervangen door een van zijn vertrouwelingen. Op die manier kan hij de inlichtingendienst van binnenuit veranderen. Met andere woorden: hij kan dan het toezicht op de AfD stopzetten. Dat zou het begin zijn van een hele reeks veranderen die al jarenlang nauwkeurig worden voorbereid.

Hitlergroet

Ook over de mogelijke verdeling van ministerposten is veel onrust ontstaan. Zo zou Martin Reichardt kandidaat zijn, momenteel voorzitter van de AfD in Saksen-Anhalt. Hij was jarenlang actief binnen de extreemrechtse 'Flügel', de inmiddels ontbonden radicaalste fractie van de partij. Deze zomer lekte een foto uit waarop hij een nazigroet lijkt te brengen.

Ook staan, naar het schijnt, twee andere mannen uit Siegmunds directe kring op de kandidatuurlijst, namelijk Patrick Harr, fractiewoordvoerder en Siegmunds rechterhand, en jurist Laurens Nothdurft. Beide zouden actief zijn geweest binnen de Heimattreue Deutsche Jugend. Deze neonazistische verenging organiseerde kampen waar jongeren volgens de nazi-ideologieën werden gedrild. De vereniging werd in 2009 verboden.

Nagel ziet de ontwikkelingen met lede ogen aan. "In interviews zeggen ze altijd dat het niet zo erg wordt. Maar zolang de Oost-Duitsers het idee hebben dat ze tweederangsburger zijn (Oost-Duitsland is lang economisch achtergesteld gebied gebleven, red.), valt dit blijkbaar op vruchtbare bodem. Omdat de mensen daar zich al jarenlang miskend voelen."

Dat terwijl bondskanselier Friedrich Merz net nog in Saksen-Anhalt is geweest. "Hij heeft zich maar mondjesmaat aangesloten bij de CDU, de partij die nu in de deelstaat regeert. Je zou denken: hij steunt dat, maar hij gaat alleen naar een bedrijf toe en weg van de mensen. En dan zegt hij, dat als de AfD aan de macht komt, de economie in Saksen-Anhalt het heel zwaar gaat krijgen. Vervolgens ging hij weer naar huis. Hij heeft de feeling niet, hij staat er heel ver vanaf."

"Wat Siegmund doet, zich onder de mensen begeven, is iets wat veel Duitse politici heel slecht kunnen", aldus de Duitslandkenner. "Veel mensen die het leven te complex vinden, kiezen dan toch voor een zwartwit-oplossing. De AfD biedt dat, ze hebben voor complexe problemen simpele antwoorden. Het werkt, omdat ze op de gevoelens spelen. Als je het ontleedt, dan klopt er alleen heel veel niet en is het zelfs gevaarlijk."