Buitenlandminister Berendsen houdt kaarten tegen de borst na Russische drone-aanval: 'Ik ga niet speculeren'

Minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen noemt de verijdelde drone-aanval op het vliegveld van Leipzig vorige maand volstrekt onacceptabel. De Duitsers zijn er inmiddels van overtuigd dat Rusland achter de aanval zit, zo werd dinsdag bekendgemaakt. Tegelijkertijd waarschuwen Deense inlichtingendiensten voor Russische sabotage van binnenuit. Is hybride oorlogsvoering het nieuwe normaal? "Het zijn zorgwekkende acties", zegt Berendsen in Goedemorgen Nederland.

Op het vliegveld van Leipzig werd in augustus een drone met explosieven gevonden bij een van de Oekraïense vrachtvliegtuigen die worden gebruikt voor wapentransporten naar Oekraïne. Kort daarna vloog een vrachttoestel van DHL vlak bij Leipzig tegen een onbekend vliegend object. Dat leidde tot lichte schade. Later in augustus werd naast de luchthaven een derde drone aangetroffen.

Berendsen, die dinsdag de Russische ambassadeur in Nederland heeft ontboden, ziet dat de dreiging van zulke activiteiten toeneemt. "Het is een situatie waar we inderdaad mee te maken hebben, omdat Rusland verder onder druk komt te staan, mede door sancties en de aanhoudende steun aan Oekraïne. Alleen zijn dit wel heel zorgwekkende acties die bedoeld zijn om angst en verdeeldheid te zaaien onder internationale partners. Zo probeert Rusland onze steun voor Oekraïne te ondermijnen."

Of het een kwestie van tijd is voordat zo'n incident zich in Nederland voordoet, wil Berendsen niet beamen. "Dat proberen we natuurlijk op allerlei manieren te voorkomen. Er wordt internationaal samengewerkt op het gebied van kennis en inzichten, om onze weerbaarheid te vergroten. Tegelijkertijd zetten we druk op Rusland, omdat dit onacceptabel is. Dit soort acties zullen er zeker niet aan bijdragen dat onze steun aan Oekraïne vermindert. Het overeind blijven van Oekraïne is ook in ons belang."

Veiligheidsdeskundigen opperen inmiddels verdergaande maatregelen, zoals cyberaanvallen op Russisch grondgebied. Zo wordt gesteld dat de straatverlichting in Sint-Petersburg uitgezet moet worden, de Russische schaduwvloot verder aangepakt moet worden en er een verbod moet komen op de verkoop van Russisch gas.

Berendsen wil daar niet op ingaan. "Wij kijken samen met onze partners op allerlei manieren naar hoe we de druk op Rusland kunnen opvoeren. Ik ga niet speculeren over welke maatregelen we in de toekomst zouden kunnen nemen. Als we dat al van plan zijn, is het niet goed om dat openlijk te delen. We pleiten ervoor dat Rusland aan tafel komt en een diplomatieke oplossing zoekt."

'Poetin probeert NAVO uit elkaar te spelen'

Oud-diplomaat in Rusland Ron Keller is het met Berendsen eens. Hij noemt de escalerende situatie zorgelijk. "De afgelopen vierenhalfjaar zien we dat de Russen steeds verder gaan met hun acties die bedoeld zijn om ons in paniek te brengen en onzeker te maken. Ook testen ze in hoeverre onze bescherming gaat. Dat zijn twee doelstellingen van Poetin. Hij zal niet massaal het NAVO-gebied binnentrekken, omdat hij weet dat hij zo'n oorlog gaat verliezen. Wel probeert hij om de NAVO uit elkaar te spelen."

Keller benadrukt dat voor de diplomatieke weg gekozen moet worden en dat niet een onderbuikgevoel moet gaan regeren. "Het instinct zegt: nou is het afgelopen, nu gaan we terugslaan. Dat is precies wat Poetin wil. We moeten het hoofd koelhouden. Laat aan de Russen zien dat we ze doorhebben en dat we onze middelvinger omhoog doen, om het even plat te zeggen."

"Dus niet de straatverlichting in Sint-Petersburg uitzetten", onderstreept hij. "Dat wekt alleen maar de woede van de gewone Rus op. Pak de elite rond Poetin aan, waaronder zijn zakelijke en economische contacten."

Escalatiespiraal

VVD-Tweede Kamerlid Queeny Rajkowski vindt zulke acties niet ondenkbaar, maar benadrukt dat dit niet moet zorgen voor verdere escalatie. "Op het moment dat machomannen als Poetin je gaan uitdagen, dan moet je niet op dezelfde manier terugslaan. Het hoofd koelhouden betekent niet dat je het moet laten overkomen."

Met de Russische straatverlichting sjoemelen is daarom een mogelijke optie die overwogen moet worden, zegt ze. "Als we dit niet overwegen, gaan we nog een sanctiepakket instellen waar Poetin misschien helemaal geen last van heeft. We moeten laten zien dat als dit zo doorgaat, we echt bereid zijn om dit soort maatregelen te nemen. Dat moet wel het doel dienen dat Poetin daarvan schrikt en dat de situatie niet verder escaleert. Dat is het doel, om het hier zo veilig en vredig mogelijk te houden."

Keller waakt voor escalatie en pleit voor voorzichtigheid. "We hebben het idee dat Poetin van zulke acties schrikt, maar in werkelijkheid zal bij Poetin juist de reflex zijn dat hij dit niet pikt. Dan zit je in een escalatiespiraal."