Kabinet wil meer macht voor veiligheidsdiensten: 'Er is geen capaciteit om achttien miljoen Nederlanders te volgen'

Het kabinet wil de bevoegdheden van de AIVD en MIVD fors uitbreiden, zodat zij sneller kunnen ingrijpen bij moderne dreigingen zoals cyberaanvallen, spionage en terrorisme. Gaat dit niet ten koste van de privacy en bescherming van burgers? "Het klinkt eng, maar de diensten hebben met de dreigingen van nu niet de tijd om achttien miljoen Nederlanders te volgen", aldus VVD-Tweede Kamerlid Queeny Rajkowski in Goedemorgen Nederland.

De Tweede Kamer debatteert vandaag over de nieuwe wet. Bij akkoord hoeven de AIVD en MIVD minder vaak vooraf toestemming te vragen aan zogenoemde toezichthouders, zodat ze sneller kunnen handelen. Ook krijgen ze ruimere mogelijkheden om gegevens te verzamelen en informatie uit te wisselen. Tegelijkertijd wordt het toezicht aangepast en krijgt een nieuwe onafhankelijke toezichthouder meer bevoegdheden.

2017

VVD'er Rajkowski is voorstander van de nieuwe wetgeving, helemaal gezien Rusland en Iran. "De huidige wet komt uit 2017. Toen zag de wereld er heel anders uit, ook digitaal. Je wil Nederland met de technologieën van nu beschermen, maar de diensten moeten het doen op basis van tekst uit 2017. De toezichthouder zegt nu: ja, u mag dit niet doen, want het was in 2017 nog niet geregeld. De nieuwe wet moet ervoor zorgen dat er minder discussie is."

Het is noodzakelijk dat de diensten in bepaalde gevallen kunnen schakelen zonder vooraf toestemming te vragen, verzekert de politica. "De toezichthouder is supersnel hoor, maar digitaal werkt het zo dat elke vertraging kan betekenen dat je te laat bent. Deze wet gaat zorgen voor meer flexibiliteit."

'Niet flexibel, maar eng'

Niet iedereen staat te springen. De kritiek richt zich vooral op privacy en de bescherming van burgers. Grote hoeveelheden gegevens kunnen ook informatie bevatten van mensen die helemaal geen verdachte zijn. Critici wijzen erop dat de diensten in het verleden al door toezichthouders op de vingers zijn getikt vanwege het verzamelen, bewaren of gebruiken van gegevens. "Dat klinkt niet flexibel, maar vooral eng", merkt presentator Fidan Ekiz op.

"Ja, dat klinkt heel eng", reageert Rajkowski. 'Maar laat ik dat direct even ontkrachten. Het kan zeker een keertje misgaan, maar de diensten hebben nu echt niet de capaciteit met alle dreigingen in de wereld - Rusland, Oekraïne, Iran - om alle Nederlanders te volgen. Al zouden ze het willen. Sinds de oprichting van de AIVD is het nog nooit zo druk en spannend geweest op veiligheidsgebied als nu."

De tekst gaat verder onder de X.

Ekiz wijst erop dat er wereldwijd ondemocratische krachten aan de macht zijn gekomen. "Je weet nooit wie hier aan de macht komt en wat die mensen met jouw gegevens gaan doen. Dat is best een terechte zorg."

De VVD'er stelt dat de gegevens van achttien miljoen Nederlanders simpelweg niet op te slaan zijn. "Daar is geen fysieke capaciteit voor. En daar hebben we regels voor. De toezichthouder mag bij sommige cyberoperaties live meekijken. Die mag op de rode knop drukken en stop zeggen. Ik snap dat het spannend is, want er hangt natuurlijk mystiek om onze diensten, maar ik ben trots op onze veiligheidsdiensten. Ze behoren tot de meest transparante diensten ter wereld."

Toeslagenaffaire

Ron Keller, die ambassadeur was in China en Rusland, stelt dat we voortdurend moeten kijken naar het evenwicht tussen dreiging en bescherming van privacy. "Het is onvergelijkbaar, maar door de toeslagenaffaire hebben we gezien hoe de overheid te werk kan gaan als je eenmaal gestigmatiseerd wordt. Dat moet je niet willen."

Hij vindt het van het grootste belang dat veiligheidsdiensten met elkaar samenwerken. Ook internationaal. "Want de dreiging voor westerse democratieën is toegenomen. We zijn eigenlijk al een beetje in oorlog met Rusland. Het lijkt me een goede zaak dat we ons via deze lijn beschermen."