Nieuwe koning Haakon erft koningshuis vol problemen: 'Geen makkelijk moment'

De nieuwe koning van Noorwegen, Haakon, legt dinsdag zijn eed af voor het parlement. Een uitbundige kroning zoals die van de Britse koning Charles zit er niet in. Volgens royaltyverslaggever Anne Gordijn van het Algemeen Dagblad past dat bij de situatie waarin Haakon terechtkomt. Hij is pas enkele dagen koning en rouwt nog volop om zijn vader, koning Harald.

Koning Harald overleed vrijdag op 89-jarige leeftijd. Haakon volgde hem direct op en is daarmee sinds het overlijden van zijn vader koning van Noorwegen. De eed die hij dinsdag aflegt voor het parlement is vooral een formeel moment.

Dat past volgens Gordijn bij de Noorse traditie. "Hij moet dat afleggen voor het Noorse parlement. Dat is niet zo feestelijk of groot zoals velen van ons hebben gezien toen de Britse koning Charles werd gekroond. Dat was natuurlijk met grote feestelijkheden en ceremonie. Dat is in Noorwegen wel een stukje anders", legt ze uit in Goedemorgen Nederland.

Koningshuis in zwaar weer

Haakon begint zijn koningschap bovendien terwijl het Noorse koningshuis al langere tijd onder druk staat. Vooral binnen zijn eigen gezin spelen grote problemen. Zijn vrouw Mette-Marit herstelt van een zware longtransplantatie die ze begin juli onderging. Tegelijkertijd is er veel aandacht voor haar eerdere contacten met de veroordeelde zedendelinquent Jeffrey Epstein. Mette-Marit heeft gezegd dat ze door Epstein is misleid en betreurt dat ze hem ooit heeft ontmoet.

Daar komt de zaak rond Marius Borg Høiby bovenop, de oudste zoon van Mette-Marit en de stiefzoon van Haakon. Høiby werd in juni veroordeeld tot vier jaar gevangenisstraf. Hij werd schuldig bevonden aan onder meer twee verkrachtingen en mishandeling. Tegen het vonnis is beroep aangetekend. De kwestie heeft grote gevolgen voor de koninklijke familie, ook al is Høiby zelf geen lid van het koningshuis en heeft hij geen officiële koninklijke titel. Haakon heeft eerder benadrukt dat ook voor zijn stiefzoon het recht zijn gang moet gaan.

Gordijn verwacht niet dat Haakon tijdens zijn eedaflegging uitgebreid op de problemen zal ingaan. "Die eed is puur een belofte dat hij gaat doen waar hij voor wordt aangesteld." Ook een moment waarop Haakon vragen van de pers krijgt over de verschillende familiekwesties, ligt volgens haar niet voor de hand. "Ik denk dat hij zich op de achtergrond gaat houden vandaag. Het is nog niet het moment. Hij zal er vast genoeg over gaan zeggen. Maar het is geen makkelijk moment om koning te worden."

Volgens Gordijn staat Haakon er binnen zijn directe familie bovendien behoorlijk alleen voor. Zijn vrouw is door haar gezondheid voorlopig beperkt in haar publieke rol en zijn oudste stiefzoon is verwikkeld in een omvangrijke strafzaak. Ook zijn zus Märtha Louise heeft afstand genomen van haar officiële rol binnen het koningshuis na haar huwelijk met de Amerikaanse sjamaan Durek Verrett. "Eigenlijk staat hij er alleen voor samen met zijn hele oude moeder. Die nog wel werkt. Maar je kan ook niet heel veel meer van haar vragen."

Grote schoenen om te vullen

Tegelijkertijd moet Haakon proberen het beeld van zijn vader voort te zetten. Harald stond bekend als een toegankelijke en verbindende koning. Zijn populariteit bleef groot, ook onder Noren die niet overtuigd zijn van de monarchie.

"Het was gewoon een hele leuke man. Voor zover wij hem kenden natuurlijk. Een waardelijke koning. Hij stond echt voor verbinding", zegt Gordijn. "Er waren ook heel veel jonge Noren die zeiden: ik ben niet echt voor de monarchie. Maar als we dan een koning moeten hebben, dan maar Harald."

Haakon krijgt daarmee grote schoenen om te vullen. Volgens Gordijn heeft hij wel degelijk een belangrijke troef: hij heeft samen met Mette-Marit een goede band opgebouwd met een groot deel van het Noorse volk. Hun relatie zorgde aanvankelijk voor veel discussie, omdat Mette-Marit een alleenstaande moeder en daarmee een buitenstaander was binnen de koninklijke familie. Uiteindelijk wist het paar veel Noren voor zich te winnen. "Mette-Marit was ook maar een volksmeisje toen ze gingen trouwen. Dus dat heeft hij wel echt voor zich gewonnen. Mensen houden van ze. Alleen misschien nu even iets minder."

De uitvaart van koning Harald vindt op 9 september plaats in Oslo. Het is nog niet officieel bekend welke leden van de Nederlandse koninklijke familie daarbij aanwezig zijn. Gordijn verwacht wel dat prinses Beatrix naar Noorwegen zal afreizen. "Beatrix en Harald waren echt heel goed bevriend. Dus ik kan me eigenlijk niet voorstellen dat zij ontbreekt."