Kabinet raakt regie kwijt in aanloop naar Prinsjesdag: 'Hier kan geen strategie meer achter zitten'

Een extra vergadering van de ministerraad moet vandaag instemmen met de Prinsjesdag-begroting. Voor middernacht moeten er stukken op het bureau van de Raad van State liggen, maar de coalitie vergadert vanochtend door, omdat ze er nog steeds niet zijn. Campagnestrateeg Bas Erlings vreest dat het kabinet straks voor elk onderwerp apart met de oppositie moet onderhandelen om een meerderheid te vinden.

Premier Rob Jetten zei vrijdag dat het weleens heeft geknetterd tussen de coalitiepartijen. Maar "alle drie partijen willen een succes maken van dit kabinet". Hij zei dat ze "zoveel mogelijk wensen" van de oppositie mee zullen nemen in de begroting. ​En daar worden de coalitiepartijen het onderling niet over eens.

Het grootste knelpunt is volgens Erlings nog altijd of het kabinet over links of over rechts gaat. "Gaan we met Progressief Nederland of gaan we met JA21 en andere partijen een meerderheid zoeken? Het zit daarbij heel erg op box 3, op vermogensbelasting tegenover bezuinigingen op de sociale zekerheid. Het is de VVD die meer naar rechts neigt en D66 en CDA die meer naar Progressief Nederland kijken."

Erlings stelt in Goedemorgen Nederland dat het kabinet de regie kwijt is. "Je kan best nu 's ochtends nog met elkaar aan het onderhandelen zijn, dat kan best spannend zijn. Maar dan hoort het spannend te zijn in onderhandelingen met de oppositie en niet onderling nog." Volgens de voormalige adviseur van Mark Rutte staan de verhoudingen op scherp en kan dat ook bijna niet anders.

Eigen imago

Partijen lijken meer bezig te zijn met hun eigen imago dan met het landsbeleid, vindt De Telegraaf-hoofdredacteur Kamran Ullah. "Met de VVD die toch over rechts wil om de eigen achterban te pleasen en de twee andere partijen die naar links kijken om de eigen achterban te pleasen. De verkiezingen zijn op 15 mei 2030. Deze drie partijen stralen niet uit dat we pas over vier jaar verkiezingen hebben. Als je hiernaar zit te kijken, lijkt het er toch op of ze rekening houden met dat er over een paar maanden weer een stembusgang is."

Erlings spreekt over een weeffout. "Dit had je eigenlijk van tevoren moeten regelen. Je ziet bij succesvolle kabinetten dat ze als belangrijkste doel hebben om zo'n kabinet gaande te houden en het land in beweging te houden. Als je de hele tijd alleen maar aan het kijken bent naar kortetermijnwinstjes in plaats van het land op de rails te houden, dan gaat het eigenlijk altijd mis."

Het onderhandelen tot diep in de nacht komt het minderheidskabinet niet goed uit, zegt Erlings. "Maar het is wel hoe onderhandelen werkt. Als je moeilijke beslissingen neemt, moet je iedereen een fuikje inleiden en moet er één moment komen dat je bij elkaar zit en zegt: gaat het nu helemaal mis of springen we en pakken we allemaal wat pijn? Dat kan alleen maar als er een deadline is."

Crisis

Jesse Klaver (Progressief Nederland) heeft volgens Erlings gelijk door te stellen dat er sprake is van een crisis. "Hier kan geen strategie meer achterzitten. Anders waren ze vanochtend met de oppositie druk aan het onderhandelen geweest, maar die komen er nog niet eens aan te pas."

Het lijkt Erlings het meest waarschijnlijk dat het kabinet er voor Prinsjesdag niet lekker uitkomt en per begroting gaat onderhandelen. "Dan moet je per keer gaan dealen. Voor elk onderwerp, bijvoorbeeld onderwijs, heb je een apart debat. Dan moet je daar dus dingen gaan weggeven en terugkrijgen om een meerderheid te halen. Dan geef je normaal gesproken veel meer weg."