Hoogleraar staatsrecht Wim Voermans: '12 november is absolute lakmoesproef voor minderheidskabinet'

De onderhandelingen over de begroting tussen D66, VVD en CDA verlopen moeizaam. Toch ligt volgens hoogleraar staats- en bestuursrecht Wim Voermans de echte lakmoesproef voor het minderheidskabinet pas later dit najaar: 12 november. "Als je dan geen overeenstemming hebt over de belastingplannen, dan wordt de tijd je vijand. Dan zou het einde oefening kunnen zijn."

De coalitiepartijen proberen maandag alsnog tot overeenstemming te komen over de begroting voor 2027. De begrotingsraad, die aanvankelijk om 11.00 uur zou plaatsvinden, is inmiddels uitgesteld naar 18.00 uur. De begroting moet uiterlijk maandag voor advies naar de Raad van State.

Volgens Voermans hoeft het uitblijven van een definitief akkoord op dit moment nog niet direct het einde van het kabinet te betekenen. Als de coalitie er maandag uitkomt, kan de begroting naar de Raad van State worden gestuurd en kunnen de partijen daarna nog verder onderhandelen. "Je kunt die tijd gebruiken", zegt Voermans in Sven op 1. "Terwijl de Raad van State in die week die 22 begrotingshoofdstukken bekijkt, zou je nog wat verder kunnen onderhandelen."

Begroting kan per onderdeel stranden

De begroting bestaat volgens Voermans uit 22 afzonderlijke begrotingshoofdstukken, die ieder apart door de Tweede en Eerste Kamer moeten worden goedgekeurd. "Er is één miljoenennota. Dat is een brief. Daarin legt het kabinet de samenhang uit. En dan hebben we 22 wetsvoorstellen. Dat zijn de begrotingshoofdstukken. Die gaan per departement. Dat zijn allemaal aparte wetjes. Die moeten apart vastgesteld worden. Die hebben een aparte meerderheid nodig."

Het kabinet heeft geen meerderheid in beide Kamers en zal dus steun van de oppositie nodig hebben. Als een begroting niet wordt aangenomen, betekent dat volgens Voermans niet automatisch dat Nederland direct met een Amerikaanse-achtige 'shutdown' te maken krijgt. De Comptabiliteitswet biedt ruimte om na 1 januari tijdelijk door te gaan met uitgaven.

"Een shutdown zoals in de Verenigde Staten zullen we niet snel meemaken in Nederland", aldus Voermans. "Maar je moet wel een hele grote broek aantrekken als oppositiepartij, of oppositiepartijen samen, om een begroting echt te doen sneuvelen."

12 november cruciale deadline

Voor het kabinet ligt volgens Voermans een veel hardere deadline bij het belastingplan. Vooral de discussie over de vermogensrendementsbelasting vormt daarbij een belangrijk struikelblok. "De echte deadline daarvoor, dat is wel een harde deadline. Want we kunnen niet op een holletje zomaar belastingwetten met terugwerkende kracht in laten gaan per 1 januari", zegt Voermans. "Dat is 12 november, als ik me niet vergis. Dan moet je dat wel geregeld hebben."

Volgens de hoogleraar moet er dan overeenstemming zijn over wat er met de vermogensrendementsbelasting gebeurt. De linkse oppositie wil daarnaast dat de geplande bezuinigingen op de sociale zekerheid van 6,5 miljard euro van tafel gaan. "12 november is dus de absolute lakmoesproef", stelt Voermans. "Als je dan geen overeenstemming hebt over de belastingplannen, dan kan je echt niet dat nog eens even oprekken. Dan wordt de tijd je vijand." De hoogleraar sluit daarom niet uit dat het kabinet in dat geval ten val komt. "Dan zou het einde oefening kunnen zijn."

Ook als een of meerdere begrotingen geen meerderheid krijgen, hoeft het kabinet volgens Voermans niet direct op te stappen. Er kan een nieuwe begroting worden ingediend, waardoor opnieuw tijd ontstaat om tot een meerderheid te komen. "Dat is het natuurlijk met een minderheidskabinet. We kennen dit vanuit demissionaire kabinetten. Dat die een hele kale of beleidsarme begroting indienen."

Voorlopig ligt de eerste hobbel echter nog voor het kabinet: de begroting moet maandag naar de Raad van State. Daarna verschuift de aandacht naar de parlementaire behandeling en uiteindelijk naar de cruciale deadline van 12 november.