IJslanders stemmen tegen toetredingsgesprekken met EU

IJslanders hebben in een referendum gestemd tegen het hervatten van toetredingsgesprekken met de Europese Unie. In de eilandstaat met ongeveer 400.000 inwoners stemde 52,8 procent van de kiezers tegen en 47,2 procent voor.

De uitkomst is een nieuwe tegenvaller voor IJslanders die denken dat hun land beter af is in de EU. IJsland deed in 2009 al een toetredingsverzoek, nadat het zwaar was getroffen door de wereldwijde economische crisis. Het land bevroor die aanvraag in 2013, nadat een eurosceptische regering aan de macht was gekomen. Later gingen stemmen op om toch verder te praten, onder meer vanwege de onzekerheid in de internationale politiek.

Het land heeft als enige NAVO-lidstaat geen eigen leger. Het rekent daarom voor de eigen veiligheid op de rest van het bondgenootschap. Maar binnen de NAVO ontstond onrust nadat de Amerikaanse president Donald Trump duidelijk had gemaakt Groenland te willen inlijven. Bovendien leek Trump IJsland en Groenland eerder door elkaar te halen. In IJsland volgden dit jaar ook boze reacties op berichten dat de beoogde Amerikaanse ambassadeur gegrapt zou hebben dat het eiland ook een staat zou kunnen worden.

Verlies soevereiniteit

Voorstanders van toetreding vinden dat EU-lidmaatschap meer veiligheid kan bieden en zien economische voordelen. Tegenstanders vrezen een verlies aan soevereiniteit en kregen uiteindelijk de meeste kiezers aan hun zijde. Als IJslanders in het referendum hadden ingestemd met het hervatten van de onderhandelingen, had dat niet automatisch geleid tot toetreding. Dat zou later nog een tweede referendum hebben vereist en instemming van de andere EU-landen.

Hoewel het referendum niet-bindend is, heeft de regering beloofd zich aan de uitkomst te houden. De kwestie komt volgens premier Kristrún Frostadóttir niet meer op de politieke agenda tijdens haar ambtsperiode, die loopt tot 2028. De regering houdt later op zondag een persconferentie over de volgende stappen.

Premier Frostadóttir sprak in aanloop naar de bekendmaking van de uitslag volgens omroep RÚV de hoop uit dat het referendum haar land niet te diep zal verdelen. "Ik heb niet het gevoel dat er bitterheid is. Ik weet dat de gemoederen bij sommige mensen hoog zijn opgelopen, maar ik heb inmiddels tijd doorgebracht met een grote groep mensen uit het hele land en men staat heel open voor verschillende uitkomsten."