Namaakhandel groeit explosief en kan gevaarlijk zijn: 'Geld kan worden gebruikt voor illegale wapenhandel'

De handel in namaakproducten groeit explosief. Sinds 2022 is de waarde van namaakgoederen die via Nederlandse havens het land binnenkomen verdubbeld. Niet alleen dure merkkleding, schoenen en tassen worden nagemaakt, maar ook alledaagse producten als shampoo en parfum. Dat kan bovendien risico's opleveren voor de gezondheid en veiligheid van consumenten.

Namaakdesign is populairder dan ooit. Vooral via sociale media weten verkopers hun producten eenvoudig aan de man te brengen. De hoge prijzen en exclusiviteit van originele designerartikelen maken de markt aantrekkelijk voor oplichters. Waar geld te verdienen valt, duikt uiteindelijk ook namaak op.

Specialist intellectueel eigendomsrecht Ingrid laat in Bottomline zien hoe de douane controleert of producten echt zijn. Tijdens de rondleiding pakt presentatrice Menen Seijkens een tas van tafel. "Deze heb ik in het echt gezien. Wat kost het nou?"

"Deze kost heel weinig. Dit is echt een nepperd. Voor heel weinig kan je die kopen. Maar de echte was een stuk duurder", vertelt Ingrid. "Ja, die was volgens mij 15.000 euro. En nieuw zijn ze helemaal boven de 30k", reageert Seijkens.

Volgens Ingrid wordt vrijwel alles nagemaakt waar geld mee te verdienen valt. "Deze zal hooguit een paar tientjes zijn. Echt alles wat je maar kan bedenken, dat wordt nagemaakt. Vooral natuurlijk hele populaire merken en populair speelgoed. Ieder merk dat zoiets maakt, zet zijn naam erop. Bij namaak staan er vaak spelfouten in. Zo simpel is het vaak te herkennen."

Toch kan de douane niet altijd op het eerste gezicht vaststellen of een product namaak is. "Wij nemen monsters en foto's. Die sturen we op naar de merken. Zij bepalen vervolgens of iets namaak is of niet", legt Ingrid uit.

Shampoo en parfum

De namaakhandel beperkt zich daarmee allang niet meer tot kleding, schoenen en tassen. Seijkens stuit tijdens de rondleiding ook op een ogenschijnlijk gewone shampoofles. "Zelfs dat wordt nagemaakt. Waarom?"

Het antwoord van Ingrid is kort: "Geld. Er valt mee te verdienen en dat is het enige waar het om draait." De gevolgen kunnen ondertussen serieus zijn. Zo bleek deze shampoo niet te werken tegen roos, iets wat wel op de verpakking wordt beweerd. Voor consumenten kunnen namaakproducten zelfs gevaarlijk zijn. "Je weet niet wat voor gif erin zit. Ze maken het heel goedkoop om zoveel mogelijk winst te maken", waarschuwt Ingrid.

Een belangrijke rol in de groei van de namaakhandel is weggelegd voor sociale media. Ronald Brohm, directeur van REACT, ziet dat verkopers daar eenvoudig potentiële klanten kunnen bereiken. "Sociale media zijn bij uitstek een heel mooi middel om in besloten clubjes wat meer reclame te maken. En een groot deel van de namaakhandel komt nu eigenlijk toch bij de consumenten door sociale media."

Volgens Brohm is de handel vooral vraaggestuurd, maar spelen tussenpersonen daarbij een belangrijke rol. "Die genereren aanbod. Het wordt gemaakt op verzoek van zo'n handelaar. Vaak wordt in kleine werkplaatsen ineens een partij namaak geproduceerd."

Illegale wapenhandel

De gevolgen van de namaakhandel reiken volgens Brohm verder dan economische schade voor merken. Het geld dat ermee wordt verdiend, kan volgens hem in sommige gevallen terechtkomen in de criminaliteit. "We zien dat het geld in sommige gevallen gebruikt wordt voor illegale wapenhandel of in het verleden zelfs terroristische activiteiten." Uit onderzoek is gebleken dat de wapens die zijn gebruikt bij de aanslag op Charlie Hebdo in Parijs zijn gefinancierd door de verkoop van namaakartikelen.

Hoe groot de totale namaakhandel precies is, is lastig vast te stellen. "Niet in hele concrete cijfers. Het is natuurlijk illegale handel. Maar wat wij gezien hebben aan namaak die we in beslag hebben genomen, is slechts een fractie. Dat waren zo'n 30 miljoen producten afgelopen jaar", aldus Brohm.

Voor consumenten is het bovendien niet altijd eenvoudig om namaak van echt te onderscheiden. Wie online een ogenschijnlijk goede deal tegenkomt, doet er daarom verstandig aan kritisch te blijven. Ook het bestellen van namaak kan gevolgen hebben. "Je loopt het risico dat het bij een controle wordt onderschept en dat je het product kwijt bent. Dat is de enige straf. Tenzij je dat meerdere keren doet", zegt Ingrid. Haar belangrijkste advies aan consumenten is dan ook simpel: "Nike-schoenen voor 30 euro. Dan moet je denken: dat is te mooi om waar te zijn."