Staatssecretaris Boswijk ziet Oekraïne innoveren en roept oppositie op: 'Ontzie Defensie!'

Staatssecretaris Derk Boswijk roept de oppositie op om af te blijven van de Defensiebegroting. "Alle brandhaarden die we in de wereld hebben laten zien hoe belangrijk het is dat je een sterke krijgsmacht hebt", zegt de bewindsman, die ook een politieke discussie wil starten over de vraag in hoeverre Nederland offensief kan optreden in de hybride oorlogsvoering tegen Rusland.

"Ik denk dat iedereen ziet dat de puzzel buitengewoon complex is", zegt Boswijk in het radioprogramma Sven op 1, in aanloop naar Prinsjesdag op 15 september. Dan presenteert het kabinet de plannen en begroting voor het komende jaar. De coalitie is op dit moment in gesprek met zes oppositiepartijen in de zoektocht naar steun voor de begroting.

"Begrotingen zijn altijd complex, er is altijd een tekort aan geld en een overschot aan dingen die we willen doen. Maar we hebben nu een minderheidscoalitie, dus je zal nog nadrukkelijk dan anders naar de oppositie moeten gaan. Dat gaat de komende dagen gebeuren en is een grote uitdaging."

De staatssecretaris heeft goede hoop dat de oppositie de Defensiebegroting in ieder geval wil steunen. "Als het puur over Defensie gaat; gelukkig leeft in Den Haag heel sterk het belang van het investeren in onze krijgsmacht en het beter in balans brengen van onze afhankelijkheden ten opzichte van bijvoorbeeld de Amerikanen. Ik heb er alle vertrouwen in dat dat goed komt."

Zijn boodschap aan de oppositie is helder: laat de geplande defensie-uitgaven in stand. "Alle brandhaarden die we in de wereld hebben laten zien hoe belangrijk het is dat je een sterke krijgsmacht hebt. We doen ons best en dat zullen we blijven doen, maar daar zijn investeringen echt voor nodig. Als je daarin gaat snijden, kan je veel minder doen en ik denk dat niemand dat wil. Ontzie Defensie."

Innovatie

Onlangs bracht Boswijk een bezoek aan Oekraïne om te kijken of de Defensiebegroting wel genoeg gericht is op de toekomst. Zijn conclusie: Nederland is goed op weg, maar op een aantal terreinen loopt Oekraïne voor. "We zullen in de toekomst nog steeds fregatten, de tanks en pantservoertuigen hebben, maar je ziet in Oekraïne heel duidelijk dat nieuwe wapensystemen en onbemande systemen, in het bijzonder de drones, echt een tak van sport is."

"Ik zeg weleens: wij zitten in de Duplo-fase, waar Oekraïne bezig is met technische lego. Er lopen bij de Oekraïense krijgsmacht ook mensen rond die bij ons niet door de keuring zouden komen, die drones besturen en verbeteren. De kern van innovatie van Oekraïne is vooral het typen mensen waarmee wordt gewerkt en geëxperimenteerd."

Dat gebeurt in Nederland volgens de CDA-bewindsman nog te weinig. "Het is eigenlijk een manier van werken die je in het bedrijfsleven veel meer ziet, vooral aan de startup-kant, waar je fouten mag maken. Dat zien we in onze krijgsmacht nog onvoldoende terug en dat heeft er denk ik mee te maken dat de overheid en in het bijzonder de krijgsmacht een hiërarchische organisatie is, waar je door allerlei hoepeltjes moet springen en waar creativiteit niet altijd meteen beloond wordt."

Voor missies met onbemande wapensystemen werkt Oekraïne inmiddels met een aparte eenheid, zag Boswijk. "Die staat los van de traditionele krijgsmacht, omdat ze zeggen: anders gaat het te langzaam." Over de implementatie van zo'n eenheid denkt hij nu na. "Ik voer overleggen met de operationeel commandant over hoe we het zouden moeten inrichten."

'Debat over offensief tegen Rusland'

Boswijk wil ondertussen een politieke discussie starten over de vraag in hoeverre Nederland offensief kan optreden in de hybride oorlogsvoering tegen Rusland. Dat zegt hij nadat eerder deze maand een met explosieven geladen drone nabij een Oekraïens vrachtvliegtuig op de Duitse luchthaven Leipzig/Halle werd onderschept.

De staatssecretaris sluit niet uit dat de drone afkomstig was uit Rusland. "Ik vind dat wij de verantwoordelijkheid hebben als overheid om na te denken over de dreigingen. De dreiging is nu op 2000 kilometer afstand, maar de middelen zijn voor handen om de dreiging heel dichtbij te brengen", zegt hij over de drone- en cyberdreiging.

Luister deze uitzending nu terug als podcast. De tekst gaat hieronder verder.

Mogelijk moet Europa in het offensief tegen Rusland op het cyberdomein, denkt Boswijk. "Ik denk dat dat eerlijk gezegd wel een discussie is die we moeten gaan voeren. Je moet kijken: hoe kan je vijand al voor zijn voor het heeft plaatsgevonden? Ik denk dat dat inderdaad een discussie is waar we niet aan ontkomen."

De drone in Leipzig bevatte onder meer Semtex en PETN, maar de explosieven gingen niet af. Duitse autoriteiten onderzoeken de zaak als een mogelijke poging tot een aanslag en houden rekening met een hybride aanval. Er wordt ook onderzocht of Rusland achter de actie zit.

Ook Nederlandse inlichtingendiensten kijken naar de zaak. "Wij houden ons nog even op de vlakte. Het is nu nog gissen. Zo lang je het niet definitief bevestigd hebt, wil ik er niet als leek op vooruit lopen", zegt hij over de schuldvraag. "Maar het zou mij niet verbazen als de Russen erachter zitten. Het past natuurlijk wel in de aanpak die ze hebben. Het is een extra bevestiging dat de dreigingen met onbemande systemen heel reëel zijn. Ook in Nederland. We moeten daar middelen tegen ontwikkelen."

Meer bevoegdheden nodig voor MIVD

Duitsland vindt dat zijn inlichtingendiensten meer middelen en bevoegdheden nodig hebben om ook in het cyberdomein proactief op te treden tegen dreigingen. Boswijk begrijpt dat. Volgens hem heeft de Nederlandse inlichtingendienst, de MIVD, extra bevoegdheden nodig, bijvoorbeeld om mee te kijken in gesloten chatgroepen op Telegram.

"Ik denk dat het verstandig zou zijn als inlichtingendiensten mee kunnen kijken in deze groepen, zodat ze kunnen zorgen dat het ronselen stopt en kunnen meekijken in de plannen die soms in online appgroepen worden gecreëerd", aldus de staatssecretaris.