Nederland verdeelt schaarse voorraad zoet water: 'We zitten in een heel erg bijzondere droogtesituatie'
Nederland kampt deze zomer met een uitzonderlijk tekort aan zoet water. Sinds 16 juli is officieel sprake van een watertekort. Rijkswaterstaat en de waterschappen moeten daardoor steeds scherper kiezen waar het beschikbare water naartoe gaat. "We zitten in een heel erg bijzondere droogtesituatie die we nog nooit eerder hebben gezien", zegt voorzitter van de Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling Elja Huibregtse in Stand van Nederland op NPO Radio 1.
Door de lage waterstanden zijn de waterschappen en Rijkswaterstaat druk bezig om het schaarse water in Nederland zo goed mogelijk te verdelen. De verantwoordelijke organisaties hebben veel geleerd van de voorgaande droogtejaren, zegt Huibregtse. "Daarom zijn er juist veel maatregelen getroffen voordat het droog werd. Vroeg in het seizoen zijn we al begonnen om de tekorten zo goed mogelijk uit te stellen."
Zo werd in het voorjaar het IJsselmeer zo hoog mogelijk gezet met water, als voorraad. "Ook wordt door het hele land water vastgehouden. Dat is in balans, zodat er geen hoogwater ontstaat of dreiging door het water. Ook hebben we systemen ontwikkeld die zout water dat binnenkomt weer naar buiten brengt."
Het IJsselmeer en Markermeer vormen een belangrijke zoetwaterbuffer voor Nederland. Via stuwen, sluizen en pompen kunnen waterbeheerders het beschikbare water vervolgens naar gebieden sturen waar het nodig is. Naast dat dit jaar extra water is opgeslagen in het IJsselmeergebied zijn regionale waterpeilen ook verhoogd.
Verdringingsreeks
Toch voelen velen zich overvallen door de heftigheid van de droogte en lage waterstanden. Mensen moeten zich er echter op voorbereiden dat periodes van grote droogte vaker voor gaan komen. Dan moet er worden geprioriteerd. Huibregtse vertelt dat er al zo'n lijstje is. "Dat heet de landelijke verdringingsreeks, de afgesproken volgorde wie en wat water krijgt als er te weinig water is."
Die verdringingsreeks is een wettelijke prioriteitsvolgorde voor situaties waarin sprake is van watertekort of dreigend watertekort. De reeks bestaat uit vier categorieën:
Veiligheid en voorkomen van onomkeerbare schade, onder meer het beschermen van dijken en andere waterkeringen.
Nutsvoorzieningen, zoals de drinkwatervoorziening en energievoorziening.
Kleinschalig hoogwaardig gebruik, bijvoorbeeld kwetsbare of kapitaalintensieve gewassen.
Overige belangen, waaronder landbouw, natuur, scheepvaart en industrie.
"De maatregelen van nu gaan over categorie vier en steeds meer drie. Dat is voor nu ruimschoots voldoende om ervoor te zorgen dat er genoeg water is voor categorieën één en twee", vertelt Huibregtse.
Luister hier naar de hele aflevering van Stand van Nederland:
De scheepvaart, landbouw en natuurbeheer zijn dus al de dupe van de tekorten. "Daar worden al allerlei maatregelen genomen, om er juist voor te zorgen dat er genoeg water is voor hetgeen wat we echt willen beschermen. Zo moet er genoeg drinkwater zijn en moet de verzilting op het water niet te erg toenemen. Het drinkwater moet van goede kwaliteit zijn. Ook beschermen we onze waterkeringen, de dijken. Dat zijn grote spelers."
'Moeten water beter vasthouden'
Dirk Bruins, voorzitter van LTO Noord, benadrukt dat niemand in principe aan die verdringingsreeks moet komen. "Wat je wil, is met elkaar kijken hoe we het water meer en beter gaat vasthouden. Er is een verandering in denken gekomen: vroeger was men bezig met dat water zo snel mogelijk moest verdwijnen, vanwege het risico dat men dan slecht het land op kon. Nu zie je dat men veel meer bezig is hoe we dat water zo lang mogelijk kunnen vasthouden en bufferen. En hoe we systemen daarvoor kunnen ontwikkelen."
Voor hem zijn de maatregelen van de verdringingsreeks weer negatief nieuws voor de boeren. Toch probeert hij het positief te bekijken. "Je kunt er negatief naar kijken, maar je kunt ook zeggen dat er iets ondernomen moet worden. Dat besef is er zeer zeker, dat zie ik met name in de sectoren die erg van water afhankelijk zijn, zoals akkerbouw."
Volgens Bruins moet er dus meer ruimte komen om water vast te houden en systemen daarvoor aan te leggen. Hij geeft aan dat LTO daarover met de overheid in gesprek is.