Emeritus hoogleraar: 'Einde kabinet-Jetten zit er dik in'

Emeritus hoogleraar parlementaire geschiedenis Joop van den Berg houdt er rekening mee dat het kabinet de weken na Prinsjesdag niet overleeft. "Ze komen in een hele lastige positie terecht in het najaar. Daarvan hangt af of ze enige toekomst hebben", zegt hij in Sven op 1 op NPO Radio 1. Het einde van kabinet-Jetten zit er volgens hem "dik in".

Op 15 september, op Prinsjesdag, presenteert het kabinet de plannen voor het komende politieke jaar en de begroting. De Tweede en Eerste Kamer moeten de voorstellen vervolgens nog behandelen en goedkeuren. "Ze komen in een hele lastige positie terecht in het najaar. Daarvan hangt af of ze enige toekomst hebben", zegt Van den Berg. "Ik vrees eerlijk gezegd dat het moeilijk wordt."

Het kabinet heeft een minderheid in de Eerste en Tweede Kamer en heeft voor de financiële plannen dus steun nodig van een deel van de oppositie. "Tot nu toe lijkt het daar niet op", zegt Van den Berg op de vraag of steun gevonden wordt. "Een minderheidskabinet heeft nog de beste kans als het intern heel hecht in elkaar zit, maar dat doet het niet. De VVD aan de ene kant en D66 en CDA aan de andere kant denken over een aantal dingen zeer verschillend."

De hoogleraar houdt dus rekening met het einde van het kabinet. "Dat gevaar zit er dik in, ja. De vraag is: wie weten ze te overtuigen? Prinsjesdag wordt echt wel hét moment." Al plaatst hij wel meteen een kanttekening: "Ik heb geleerd dat je de vindingrijkheid van politici nooit moet onderschatten. Het kan best zijn dat ze een oplossing vinden. En een begroting wijs je ook als oppositie niet zomaar af."

Als die oplossing gevonden wordt, sluit Van den Berg niet uit dat het slechts uitstel van executie is. "Ze kunnen nu een aantal belangrijke beslissingen niet nemen en voor zich uitschuiven, maar dan komt hetzelfde moment volgend jaar. De VVD speculeert er ondertussen op dat na de statenverkiezingen een meer rechtsgeoriënteerde Eerste Kamer komt."

Die partij zou daarom vertraging zoeken. "Dat denk ik, maar ik vind het wel een linke manier om de zaak naar de toekomst te verplaatsen. De begroting en het financiële kader zijn een ernstig conflictpunt."

Geen nieuwe verkiezingen

Als het kabinet valt, moeten er niet meteen nieuwe verkiezingen worden uitgeschreven, vindt Van den Berg, die het boek 'Geduldig papier' schreef over (de problemen in) de Nederlandse kabinetsformaties. "Er zijn landen waar de hele Kamerontbinding niet bestaat. Met name de Scandinavische landen doen er niet aan en in Noorwegen mag het zelfs niet. Als je daar eenmaal een verkiezing achter de rug hebt, zit je er vier jaar aan vast en zorg je maar dat er een kabinet komt dat het vier jaar volhoudt, en meestal lukt dat ook."

Luister dit gesprek nu terug als podcast. De tekst gaat hieronder verder.

In plaats van nieuwe verkiezingen zouden partijen eerst met elkaar om tafel moeten, vindt Van den Berg. "Je kunt het kabinet lijmen; ga nog eens goed bij elkaar zitten. Je kan het kabinet reconstrueren, deels met andere minister en deels met een ander regeerakkoord. Voordat je zegt: we laten het de kiezers weer opknappen. Maar iedereen kijkt naar de peilingen. Er is een sterke neiging bij mensen die een gunstige peiling hebben om te zeggen: laten we maar verkiezingen houden. Het is opportunisme."

Ledenpartij

D66 en Progressief Nederland willen ondertussen politieke partijen verplichten om een ledenpartij te zijn. Van den Berg ziet niets in dat voorstel. "Ik vind nu dat je het lidmaatschap als eis moet stellen. Het moet partijen vrij staan om hun eigen opzet te kiezen", zegt hij over het voorstel dat vooral grote gevolgen zou hebben voor de PVV, waarvan partijleider Geert Wilders het enige lid is. "Rechtstatelijk ben ik geneigd om te zeggen 'je mag er geen eisen aan stellen', omdat een partij een particulier initiatief is."

De emeritus hoogleraar parlementaire geschiedenis schrijft in zijn boek dat de tijd van brede volkspartijen voorbij is. "Ik vrees het wel", zegt Van den Berg, zelf lid van Progressief Nederland. "Mijn verlangen zou zijn dat een partij, of die nou van links komt of uit de oude christendemocratie, dat die weer zou weten te ontwikkelen die over de grenzen van klassen en standen heengaat. Maar dat zit er denk ik minstens voor onvoorzienbare termijn niet in."

Ook niet vanuit Progressief Nederland. "GroenLinks en Partij van de Arbeid zijn samengegaan en dat zijn allebei partijen die mensen representeren die het redelijk goed gaat in hun bestaan. Die oude verbinding die toen de arbeidersklasse heetten en die nu degene zijn die voor een bestaan van een fatsoenlijk loon en overheidsbescherming zijn, is geen samenhang meer mee."