Grote zak geld in Groningen, ook voor mensen die het niet nodig hebben: 'Er is nu zogenaamd leed in de hele provincie'

Volgens onderzoeksjournalist Jesse Frederik van De Correspondent is het ruimhartig compenseren van Groningers met grote geldbedragen niet de oplossing voor de aardbevingsschade. Volgens hem zorgt de aanpak er juist voor dat steeds meer mensen aanspraak willen maken op vergoedingen. Dat zegt hij in de WNL-podcast Onze Eeuw.

Na jaren van aardbevingen door de gaswinning in Groningen probeert de overheid gedupeerden te helpen met verschillende herstel- en compensatieregelingen. Die aanpak is de afgelopen jaren steeds verder uitgebreid, maar de omvang en complexiteit van de regelingen zorgen voor steeds meer kritiek. Volgens Frederik maakt de brede toegang tot vergoedingen het moeilijker om de zwaarst getroffen bewoners snel te helpen.

"Er is nu zogenaamd leed in de hele provincie, dat zelfs loopt tot Assen. Als je kijkt waar de aardbevingen daadwerkelijk hebben plaatsgevonden, is dat alleen een beperkt gebied." Frederik zegt dat er een verschil bestaat tussen de gemiddelde Groninger en de zogenoemde 'aardbevingsgroninger'.

Volgens hem zit het probleem juist in de ruimhartigheid van de overheid bij de herstelregelingen. "Als je iedereen compenseert, maak je de hooiberg zo groot dat je de speld erin kwijtraakt. Er is een programma met 20.000 huizen die in potentie geïnspecteerd moeten worden. Dat gaat jaren duren. Dat heb je gedaan uit een soort goedheid om iedereen zekerheid te geven, maar daardoor maak je het juist moeilijker voor de echte ernstige gevallen."

Inschattingsfout

Dat de overheid zo ruimhartig is geweest, noemt Frederik achteraf een grote inschattingsfout. "Ik dacht er eerst ook anders over, dat je ruimhartig moet zijn en je er vanaf bent. Een grote zak geld zorgt er alleen ook voor dat heel veel meer mensen dat geld willen hebben. 54 procent van alle adressen in de provincie heeft weleens aardbevingsschade geclaimd. Dat is krankzinnig veel. De overheid heeft het alleen maar ingewikkelder gemaakt."

Hij vergelijkt deze aanpak met de afhandeling van de toeslagenaffaire. "Op een gegeven moment hadden we zo'n 7.000 tot 8.000 mensen die zich hadden gemeld als toeslagenslachtoffer. Daarna werd er gezegd dat het te lang duurde en dat iedere 'gedupeerde' maar 30.000 euro moest krijgen. Vervolgens hebben 72.000 mensen zich gemeld. Voor die 8.000 echte gedupeerden is het alleen maar langer gaan duren. Het liep helemaal vast."

Daarom werkt een algemene vergoeding volgens Frederik niet. De overheid moet volgens hem beter bepalen wie daadwerkelijk slachtoffer is. "In het geval van Groningen kun je best goed vaststellen wie aardbevingsslachtoffers zijn, omdat je meet wat de trillingen zijn en op welke plek. Waarom is dat niet gebruikt? Aardbevingsingenieurs hebben dat destijds ook voorgesteld."

"Zij stellen dat iedereen die een trilling meemaakt, een stevig bedrag moet krijgen. Dan hoef je niet de uitvoeringskosten te maken van al die schade-experts. Ongeacht of ze een scheur hebben, geef je mensen een bedrag omdat ze ongemak hebben ervaren. Dat is veel uitvoerbaarder en simpel."

Haren als schrijnend voorbeeld

Als voorbeeld noemt Frederik het Drentse Haren. Daar was de zwaarste gemeten trilling slechts 1 millimeter per seconde, vergelijkbaar met een voorbijrijdende trein. Toch werd in de gemeente 64,8 miljoen euro aan bevingsschade uitgekeerd.

Frederik noemt dat een typisch voorbeeld. "Een villabewoner in Haren was naar de Raad van State gegaan omdat hij zei tonnen aan schade aan zijn villa te hebben. Hij wilde dit vergoed hebben. Dit heeft hij niet gewonnen; hij kreeg 'maar' 50.000 euro. Mensen die bureaucratisch bekwaam zijn profiteren hier enorm van."

Kijk de hele aflevering van Onze Eeuw hier terug op YouTube:

De ruimhartigheid van de overheid gaat volgens Frederik zelfs zo ver dat bewoners met veel schade hun huis kunnen laten renoveren tot een bedrag van 65.000 euro. Daarbij was uitgebreid bewijs volgens hem niet altijd nodig. Sterker nog, bewoners konden zelf een aannemer regelen.

"Na de parlementaire enquête is gezegd dat de overheid een ereschuld aan Groningen heeft. Eerst was het 5.000 euro, toen werd het 10.000 euro standaard en iedereen die eerder 5.000 heeft gekregen, kan nu alsnog een aanvraag doen zodat ze 10.000 krijgen. En bij zwaardere schades, als de fundering bijvoorbeeld kapot is, dan kan je tot 65.000 euro vergoeding krijgen in dat hele gebied. No questions asked."