Is Marine Le Pen nog te verslaan? 'Radicaal-rechts maakt meer kans dan radicaal-links'

De vraag is niet óf Marine Le Pen de tweede ronde haalt bij de Franse presidentsverkiezingen van volgend jaar, maar wie haar kan stoppen. Dat zegt Frankrijkcorrespondent Steven Decraene vanuit Nice, waar vandaag de bloedige aanslag van tien jaar geleden wordt herdacht. "Als het gaat tussen radicaal-links en radicaal-rechts, denkt iedereen dat radicaal-rechts meer kans heeft."

Op 14 juli 2016 reed een terrorist met een vrachtwagen in op de menigte die de Franse nationale feestdag vierde op de Promenade des Anglais in Nice. Bij de aanslag kwamen 86 mensen om het leven en raakten honderden anderen gewond, onder wie veel kinderen die naar het vuurwerk kwamen kijken. De aanslag werd opgeëist door terreurgroep Islamitische Staat (IS).

De aanslag heeft diepe wonden geslagen in Nice, vertelt Decraene, correspondent van de Belgische publieke omroep VRT, in Sven op 1 - Zomereditie. Quatorze Juillet, waarop de bestorming van de Bastille wordt gevierd, en de halve finale van het WK voetbal van vanavond tussen Frankrijk en Spanje, verdwijnen op de achtergrond. "Het is vandaag een stad in rouw. Je ziet vooral affiches in de stad over het herdenken van de slachtoffers."

Ook president Emmanuel Macron is vanavond bij de herdenking aanwezig. Het is zijn eerste bezoek aan Nice tijdens deze herdenking in tien jaar tijd. "Ik sprak met iemand van de slachtoffervereniging, een moeder van wie de dochter omgekomen is. Die was niet te spreken over de manier waarop de aankondiging gebeurde dat de president komt en het feit dat alles verplaatst moet worden. Er is meer veiligheid en de spreektijd zeer kort is voor nabestaanden. Ze voelen zich een beetje figurant in hun eigen herdenking."

Frankrijk veranderd door aanslagen

In Frankrijk vonden de afgelopen decennia tientallen aanslagen plaats. Zo werden in Nice in 2020 opnieuw drie mensen doodgestoken door een terrorist. Volgens Decraene hebben die aanslagen het land blijvend veranderd. "In de discussies die losbarsten richting de presidentsverkiezingen van volgend jaar, staan migratie en vooral identiteit - wat betekent het om Fransman te zijn? - hoog op de agenda."

"Een van de redenen dat het radicaal-rechtse Rassemblement National, de partij van Marine Le Pen en Jordan Bardella, zo hoog scoort in alle peilingen, heeft te maken met het feit dat heel veel Fransen denken: we hebben te laat gereageerd op de bedreiging van extremisme en jihadisme en we zijn er veel te laks mee omgegaan", zegt Decraene.

Luister dit gesprek terug als podcast. De tekst gaat hieronder verder.

Hij gaat verder: "Op een gegeven moment hebben de Fransen het toegestaan dat er een dubbele gemeenschap bestaat met eigen gewoonten en gebruiken. Iets wat tegen de zin van de Fransen ingaat. Die gaan voor de republiek: iedereen is gelijk onder de wet. Op een bepaald moment is daar een klein beetje van afgeweken, naar de Angelsaksische traditie: als iemand vindt dat hij zijn religie op die manier moet tonen en uiten en we daarvoor een apart hoekje moeten creëren in de samenleving, waarom zou dat niet kunnen? Heel veel Fransen zeggen nu: we zijn daar te laks mee omgesprongen en we hebben de extreme elementen toegelaten die heel veel mensen op het foute pad brengen."

Geen frisse kandidaat

Bij de herdenking is ook François Hollande aanwezig, die president was tijdens de aanslag in 2016. Er gaan geluiden dat hij opnieuw een gooi wil doen naar het presidentschap. "Ik denk dat de zin bij Hollande er wel is", zegt Decraene. "Zeker als straks vanuit de socialistische partij, die in de peiling heel klein is geworden, meer aanmoediging komt, zal hij zich geroepen voelen om die taak op zich te nemen."

Volgens hem is een mogelijke terugkeer van Hollande tekenend voor de politieke situatie in Frankrijk. "Het is moeilijk om een nieuwe, frisse kandidaat te vinden die een uitdaging kan zijn voor radicaal-rechts met Le Pen en radicaal-links, met Jean-Luc Mélenchon van La France Insoumise. Een partij die zich soms nog linkser zet dan de communisten en teert op de stem van jongeren met een migratieachtergrond en jongeren die het systeem volledig willen veranderen."

"Traditioneel links heeft daar bijna geen antwoord op en grijpt terug op recepten uit het verleden", vertelt de Frankrijkcorrespondent. "Hollande is er ooit in geslaagd om Nicolas Sarkozy te verslaan, een centrumrechts figuur. Waarom zou hij het geen tweede keer kunnen doen? Alleen, er was een duidelijke reden waarom hij zich niet verkiesbaar heeft gesteld in 2017; hij voelde dat hij niet populair was. Maar mensen zeggen nu: we zijn misschien nog slechter af dan tien jaar geleden, dus waarom niet teruggrijpen naar iemand die ervaring heeft?"

'Radicaal-rechts wint van radicaal-links'

Volgens Decraene is na tien jaar duidelijk dat Macron er niet in is geslaagd Frankrijk beter achter te laten dan hij het aantrof. Het politieke midden, waarmee Macron ooit voor een doorbraak zorgde, is verder versplinterd dan ooit. "Dit worden verkiezingen waarop opnieuw de vraag wordt gesteld: waar moet het met Frankrijk naartoe? En meer dan ooit is de vraag: kan het dat radicaal-rechts aan de macht komt. En als radicaal-rechts aan de macht komt, wat is dan niet alleen het gevolg voor Frankrijk, maar ook voor Europa."

Decraene besluit: "Het zullen volgend jaar verkiezingen zijn in het teken van wie radicaal-rechts kan afstoppen. De grote vraag die ze vandaag in Frankrijk stellen is niet of Marine Le Pen de tweede ronde kan halen, maar vooral wie haar in de tweede ronde kan verslaan. En als het gaat tussen radicaal-links en radicaal-rechts, denkt iedereen dat radicaal-rechts meer kans heeft."