Atlantische Commissie-directeur Anna van Zoest kijk tevreden terug op G7-top: 'Voor Europa is dit goed afgelopen'

De G7-top in het Franse Évian-les-Bains heeft volgens Atlantische Commissie-directeur Anna van Zoest belangrijke resultaten opgeleverd voor Europa. Ondanks de vele ongemakkelijke momenten tussen wereldleiders en de spanningen rond de Verenigde Staten, ziet zij vooral positieve uitkomsten op het gebied van Oekraïne en de samenwerking binnen het Westen.

De G7-landen kwamen deze week bijeen in het Franse Évian-les-Bains om onder meer te spreken over Oekraïne, het Midden-Oosten, kunstmatige intelligentie en cyberveiligheid. Toch waren het opnieuw vooral de onderlinge verhoudingen tussen de wereldleiders die de aandacht trokken.

Volgens Anna van Zoest is de top uiteindelijk vooral een succes geweest voor Europa. "Dit is natuurlijk ook geweldig politiek theater om naar te kijken. En de G7 is goed afgelopen voor Europa, met een eindverklaring. Waarvan het altijd maar de vraag is of die er komt bij zo'n vergadering. De vorige vergadering is dat ook wel eens misgegaan."

Volgens Van Zoest zorgde de recente deal rond Iran ervoor dat er opnieuw ruimte ontstond om Oekraïne centraal te stellen. "Dus Oekraïne staat bovenaan in die eindverklaring." Ook ziet zij tekenen dat Washington zich voorlopig weer nadrukkelijker achter de gezamenlijke lijn schaart. "De Amerikanen lijken weer even aan boord te zijn. Er komt ruimte om te praten over verdergaande sancties richting Rusland."

Meloni en Trump

Naast de inhoudelijke discussies leverde de top ook de nodige opmerkelijke momenten op. Zo ontstond er volgens politiek verslaggever Mats Akkerman een rel nadat Donald Trump zich uitliet over de Italiaanse premier Giorgia Meloni. Volgens Akkerman beweerde Trump dat Meloni hem zou hebben gesmeekt om samen op de foto te gaan.

"En dat hij het uit medelijden met haar maar had gedaan. Vervolgens heeft Italië gezegd: de minister van Buitenlandse Zaken komt niet meer bij jullie langs. Meloni heeft het zelf ook direct ontkracht."

De spanning rond Meloni past volgens Van Zoest in een bredere ontwikkeling. Waar de Italiaanse premier aanvankelijk gold als een van de Europese leiders met de beste toegang tot Trump, is die relatie volgens haar veranderd. "Ze heeft zich gaandeweg van hem afgekeerd."

Volgens Van Zoest speelt de veranderende publieke opinie in Europa daarbij een belangrijke rol. "We zien eigenlijk dat nu, anderhalf jaar na het aantreden van de regering-Trump, er bijzonder weinig over is van het vertrouwen van Europeanen in deze Amerikaanse regering."

Ook in Frankrijk waren er verschillende ongemakkelijke momenten. Zo leek het op beelden alsof de Britse premier Keir Starmer werd genegeerd door Trump en werden gesprekken tussen wereldleiders onbedoeld opgevangen door openstaande microfoons.

Amerikaanse troepen

Ondanks de positieve uitkomst van de G7 kijkt Van Zoest met zorg naar de ontwikkelingen binnen de NAVO. Kort na afloop van de top kondigden de Verenigde Staten aan troepen uit Europa te willen terugtrekken. "Dat was geen verrassing, want dat zagen we wel aankomen. Maar de mededeling was: per direct. En we gaan een half jaar nadenken waar precies."

Volgens Van Zoest bevindt Europa zich daardoor midden in een cruciale overgangsfase. "We zitten midden in een transitie waarbij die NAVO heel hard aan het werk is om Europeeser te worden. Waarbij taken en verantwoordelijkheden die altijd bij de Amerikanen belegd lagen, door de Europese landen en door Canada moeten worden opgepakt. En de Amerikanen willen daar soms sneller in gaan dan wij."

Daarvoor is volgens haar tijd nodig. "We hebben raketten nodig. We hebben gevechtsvliegtuigen nodig. We hebben drones nodig. We hebben van alles nodig." De grote vraag is volgens Van Zoest of Europa voldoende tijd krijgt om die omslag te maken. "En willen de Amerikanen niet sneller dan dat wij de gaten kunnen opvullen? En gaan er capability gaps ontstaan waar de Europeanen niet op tijd in kunnen springen? Dat is de zorg."

Frustratie in Washington

Die zorgen werden volgens Van Zoest ook zichtbaar tijdens overleg van NAVO-ministers in Brussel. "Na die G7-vergadering was dit wel weer even een koude douche. Die defensie-ministeriële vergadering is ervoor om de puntjes op de i te zetten voordat de NAVO-top plaatsvindt."

Volgens haar houden de Amerikanen nauwgezet bij welke bondgenoten voldoen aan eerder gemaakte afspraken over defensie-uitgaven. "Het blijkt nu toch dat die Amerikanen de Europese landen langs een meetlat leggen en heel goed weten wie wel en wie niet de afspraken naleeft die vorig jaar in Den Haag gemaakt zijn om meer van de begroting aan defensie te besteden."

Ook leeft er volgens Van Zoest frustratie in Washington over de beperkte Europese steun rond het conflict met Iran. "De Amerikanen voelen duidelijk dat ze, vanuit hun perspectief, niet voldoende gesteund zijn door Europa in de oorlog tegen Iran. Dat zien zij ook als burden sharing, als het delen van de lasten."

Band met Amerika blijft belangrijk

In Nederland ontstond ondertussen discussie over uitspraken van minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen over Europese zelfstandigheid. Van Zoest ziet daarin echter geen breuk met het kabinetsbeleid.

"Ik heb de internationale veiligheidsstrategie die deze week is uitgekomen van A tot Z gelezen en die vond ik eigenlijk heel erg gebalanceerd. Daar wordt heel duidelijk de wens in geuit om een aantal afhankelijkheden af te bouwen, om zelfstandiger te worden, maar evengoed benoemd dat die band met de Amerikanen voorlopig nog hartstikke belangrijk is."

Berendsen zelf benadrukte dat eveneens. "Luchtverdediging, inlichtingen, op allerlei manieren zijn de Amerikanen heel erg belangrijk voor ons. Dat gaan ze ook voorlopig nog blijven. Maar werken we er zelf tegelijkertijd hard aan om zelf meer toe te voegen."