Autoriteit Persoonsgegevens: 'Als Trump dat wil, ligt morgen de halve Nederlandse overheid stil'

De Nederlandse overheid is véél te afhankelijk van Amerikaanse techbedrijven. Daarvoor waarschuwt Aleid Wolfsen, vertrekkend voorzitter van de Autoriteit Persoonsgegevens. "Als de Amerikaanse president dat wil, ligt morgen de halve Nederlandse overheid stil", zegt de privacywaakhond in het radioprogramma Sven op 1.

Aanleiding van zijn uitspraak is een recente beslissing van de Amerikaanse president Donald Trump. Hij vroeg het Amerikaanse AI-bedrijf Anthropic om buitenlandse toegang tot de geavanceerde modellen Fable 5 en Mythos 5 te blokkeren vanwege nationale veiligheidszorgen. Ook bondgenoten zouden geen gebruik mogen maken van de nieuwe AI-systemen.

"Ik vond het echt frappant", zegt Wolfsen over dat besluit van Trump. "De Amerikaanse president zegt tegen dit techbedrijf, Anthropic, dat het systeem niet toegankelijk mag worden voor mensen buiten Amerika. Trump heeft daar geen bevoegdheid voor toegepast, maar dat bedrijf gehoorzaamt. Dat zie je ook bij andere bedrijven."

Volgens critici laat dit zien hoe afhankelijk Europa is van Amerikaanse technologiebedrijven. Als de Amerikaanse overheid de toegang tot belangrijke AI-systemen kan beperken, kan dat grote gevolgen hebben voor Europese bedrijven, onderzoekers en overheden. NRC schrijft over een AI-wapenwedloop, waarin landen strijden om technologische voorsprong en controle over de krachtigste AI-systemen.

'Trump kan Nederland stilleggen'

"Toen ik het artikel las, schoot even door mijn hoofd dat wij in Nederland zo afhankelijk zijn van Amerikaanse techbedrijven: als de Amerikaanse president dat wil, ligt morgen de halve Nederlandse overheid stil, door de afhankelijkheid die er nu is van Amerikaanse techbedrijven", waarschuwt Wolfsen in gesprek met Sven Kockelmann.

"We hebben natuurlijk al een paar keer meegemaakt bij rechters van het Internationaal Strafhof in Den Haag dat de Amerikaanse president zei tegen techbedrijven: willen jullie de rechters allemaal uit je systemen gooien? Ze konden niet in Gmail, ze konden niet meer betalen, omdat de beslissingen van de rechters de Amerikaanse president niet aanstonden."

Wolfsen is dan ook blij dat staatssecretaris Willemijn Aerdts (Digitale Economie en Soevereiniteit) de overname van Solvinity, het bedrijf achter de digitale infrastructuur van DigiD, door het Amerikaanse IT-concern Kyndryl heeft tegengehouden. "Er is nog wel overleg gaande met Amerika en het bedrijf zelf heeft geappelleerd, maar los daarvan is het heel goed dat de staatssecretaris dit heeft gedaan."

'Europa moet zich als de bliksem losmaken'

Volgens critici zou een Amerikaanse eigenaar risico's kunnen opleveren voor de digitale soevereiniteit en de veiligheid van Nederlandse gegevens. Wolfsen vindt dat Europese overheden zich minder afhankelijk moeten maken van Amerikaanse techbedrijven. "De gemeente Amsterdam is heel goed bezig, de gemeente Kopenhagen heeft zich losgemaakt en ook een Duitse deelstaat doet het al."

Volgens hem is dat hard nodig. "Ik gebruik niet vaak krachttermen, maar ik dacht wel: in Europa moeten we als de bliksem aan de slag om ons meer los te maken van Amerika. Europa moet emanciperen; zich vrijmaken van die invloed van Amerikaanse bedrijven." Alle gegevens weghalen bij Amerikaanse techbedrijven is volgens Wolfsen niet nodig. "Maar wel als het gaat om gezondheidsgegevens, contacten met de overheid, gevoelige gegevens, banksystemen."

Luister dit gesprek terug als podcast. De tekst gaat hieronder verder.

Hij maakt zich serieus zorgen dat Trump ooit de zogenoemde killswitch gebruikt als hij het niet eens is met de Nederlandse overheid. "Dat kan omdat we zo afhankelijk zijn van die systemen en er vaak ook geen exitstrategieën zijn. Het is zo verknoopt. Wij zeggen vaak tegen grote overheidsinstanties: maak exitstrategieën, zodat als er iets gebeurt, je heel snel je data ergens kan parkeren of een alternatieve mogelijkheid hebt. Maar het is heel kwetsbaar, heel kwetsbaar."

Wolfsen roept Europese overheden daarom op zo snel mogelijk werk te maken van eigen AI-systemen en digitale opslag.