Staatsbezoek of ontsnapping? Nederland biedt een zeldzame 'escape' voor Japans keizerspaar
Het staatsbezoek van de Japanse keizer Naruhito en keizerin Masako aan Nederland deze week laat zien hoe uniek en complex de diplomatieke relatie is tussen Nederland en Japan. Waar het keizerspaar in eigen land is gebonden aan een strikt hofprotocol, biedt de band met de Nederlandse koninklijke familie al decennia een moment van ontspanning.
De warme relatie tussen Nederland en Japan gaat ruim vierhonderd jaar terug. Tijdens het Japans isolationisme waren de Nederlanders ruim tweehonderd jaar de eerste en enige westerlingen die welkom waren in het land. "Dat had voornamelijk te maken met onze deskundigheid op het gebied van watermanagement", zegt koningshuisdeskundige Justine Marcella in Goedemorgen Nederland.
Om te vieren dat Japan en Nederland 400 jaar betrekkingen onderhielden, legde Willem-Alexander, destijds nog prins van Oranje, exact dezelfde tocht naar Japan af als de eerste Nederlanders vier eeuwen daarvoor deden. Dit onderstreept de warme relatie die de landen onderhouden. Tot op de dag van vandaag noemen ze in Japan de westerse wetenschap en cultuur 'Rangaku', wat vertaalt naar 'Nederlandkunde'.
“In Japan zijn de keizer en de keizerin een soort marionetten van de hofhouding. Die bepalen alles.”
Vooral voor keizerin Masako is de reis naar Nederland meer dan een staatsbezoek. Voor haar is Nederland een soort vertrouwde uitvalsbasis. In Japan bepalen de hofautoriteiten vrijwel elk aspect van het leven van het keizerlijk paar. Hierdoor kampt de keizerin met een diepe depressie, vertelt Marcella.
Daarnaast is er enorme druk om een mannelijke troonopvolger te baren. Het keizerspaar kreeg een dochter, prinses Aiko, die door de wetgeving de troon niet mag bestijgen. "De keizerin van Japan heeft het echt totaal niet makkelijk. In Japan zijn de keizer en de keizerin een soort marionetten van de hofhouding. Die bepalen alles", aldus Marcella.
Escape
Het was toenmalig koningin Beatrix die in 2006 een opvallende handreiking deed door het paar uit te nodigen op landgoed Het Oude Loo in Apeldoorn. Ver weg van de Japanse protocollen kregen Naruhito en Masako hier de kans om even bij te komen. "Ze mochten van de hofhouding niet naar het buitenland, maar een uitnodiging van de koningin van Nederland kan je niet afslaan. Het was dus vooral voor Masako een escape", legt Marcella uit. "En die truc hebben ze nu weer gedaan". Woensdag is het officiële staatsbezoek pas begonnen, maar het Japanse keizerspaar was afgelopen weekend al in Nederland.
“Excuses aanbieden hoort niet bij de Japanse cultuur. Dat bestaat daar gewoon niet. Het is al heel wat dat de huidige keizer spreekt over de pijn uit het verleden.”
Achter de ceremoniële pracht en praal die ook tijdens dit staatsbezoek weer volop te zien is, schuilt een gedeeld verleden met donkere bladzijden. "De verhoudingen hebben een behoorlijk zwarte periode gekend vanwege de Tweede Wereldoorlog." In 1971 kwam keizer Hirohito, de grootvader van de huidige keizer, naar Nederland. "Dat was een enorm drama." Massa's mensen protesteerden tegen de komst van de keizer naar Nederland. Hirohito werd door het Nederlandse publiek verantwoordelijk gehouden voor de misdaden in de jappenkampen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Er heerste veel wrok tegen Japan in die tijd.
Hoewel de huidige keizer de pijn uit het verleden erkent, zijn er nooit excuses gemaakt. "Excuses aanbieden hoort niet bij de Japanse cultuur. Dat bestaat daar gewoon niet. Het is al heel wat dat de huidige keizer spreekt over de pijn uit het verleden", aldus Marcella. Na de Tweede Wereldoorlog is door de geallieerden de goddelijke status van de Japanse keizer afgenomen. "Al is de keizer dit voor veel Japanners nog wel."