Brekelmans (VVD) blij met 'doorbraak' door Europese terugkeerwet: 'Verbaast mij soms hoe D66 in Brussel stemt'

VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans is blij met de Europese terugkeerwet, die het eenvoudiger moet maken om afgewezen asielzoekers uit Europa terug te sturen. Bang voor 'Trumpiaanse deportatiecentra' is hij niet. Dat D66 zich in het Europees Parlement van stemming heeft onthouden, verbaast hem dan ook. "Maar uiteindelijk vind ik het allerbelangrijkste dat de wet het heeft gehaald."

De nieuwe terugkeerwet is onderdeel van het Europese migratiepact en moet ervoor zorgen dat afgewezen asielzoekers en andere migranten zonder verblijfsrecht sneller en effectiever kunnen worden teruggestuurd. De wet maakt het onder meer mogelijk om gebruik te maken van zogeheten terugkeerhubs in derde landen buiten de EU, vergroot de samenwerking tussen lidstaten bij uitzettingen en legt meer verplichtingen op aan migranten om mee te werken aan hun terugkeer.

Volgens voorstanders is de wet noodzakelijk om het Europese asiel- en migratiebeleid geloofwaardiger te maken, omdat momenteel slechts een beperkt deel van de afgewezen asielzoekers daadwerkelijk vertrekt. Tegenstanders vrezen juist dat de maatregel ten koste gaat van de rechtsbescherming van migranten.

Het vorige kabinet probeerde al op eigen houtje een deal te sluiten met Oeganda voor terugkeerhubs. "Er is in het regeerakkoord afgesproken dat wat Oeganda betreft even een pas op de plaats wordt gemaakt, omdat er zorgen zijn over de omstandigheden daar. Het belangrijkste nu is dat op Europees niveau is afgesproken dat er plekken georganiseerd gaan worden waar je mensen naartoe kunt sturen en dat ook groepen Europese landen afspraken kunnen maken met de landen daar. Dat is een doorbraak", zegt Brekelmans.

Volgens hem was de "achilleshiel van het asielsysteem" dat landen van herkomst niet meewerkten aan de terugkeer van afgewezen asielzoekers. "De macht van landen die kunnen zeggen: 'Ik neem mijn eigen onderdanen niet terug', wordt nu veel minder groot, omdat je mensen ook naar andere landen in de regio kunt terugsturen. Eerder deed Nederland dat alleen of deed België het alleen. Nu heeft Europa gezegd: we gaan dit doen en als een land niet meewerkt, zetten we daar druk op."

Trumpiaanse deportatiecentra?

Brekelmans benadrukt dat de omstandigheden in terugkeerhubs menswaardig moeten zijn. "Het belangrijkste is dat als je mensen terugstuurt, ze daar fatsoenlijk worden opgevangen en dat de basale mensenrechten zijn gewaarborgd. Anders staat een rechter ook niet toe dat je mensen daarnaartoe terugstuurt."

Europarlementariër Tineke Strik van GroenLinks waarschuwde eerder voor "Trumpiaanse deportatiecentra". Volgens Brekelmans is dat niet aan de orde. "Nee, ik zou het niet op die manier framen. Volgens mij is het allerbelangrijkste dat als mensen echt op de vlucht zijn voor oorlog en geweld, je afspraken maakt voor opvang in de regio en over wie wij in Europa willen opvangen."

Hij vervolgt: "Het grote probleem is dat hier allerlei mensen naartoe komen die niet die bescherming nodig hebben en vaak ook, zeker als ze uit Noord-Afrikaanse landen komen, van land naar land reizen en veel overlast veroorzaken. De grootste groep overlastgevers komt uit Noord-Afrika. Die moet je ook willen kunnen vastzetten en terugsturen."

Problemen bij de rechter?

Als Nederland besluit een asielzoeker uit te zetten, geldt dat besluit niet automatisch voor andere lidstaten. Dat verandert ook niet met het Asiel- en Migratiepact, dat vorige week vrijdag in werking is getreden. Maar volgens Brekelmans zijn er wel nieuwe afspraken gemaakt. "De angst was dat bijvoorbeeld Spanje zegt: 'We wijzen iemand af, maar we gaan geen werk maken van de terugkeer, want we sturen iemand gewoon door naar Frankrijk, België of Nederland.' Maar het pact maakt het mogelijk dat als Spanje een terugkeerbesluit heeft genomen, Nederland dat besluit heel snel overneemt en tot uitzetting overgaat."

De Raad van State oordeelde eerder dat Nederland alleenstaande mannelijke asielzoekers niet naar België mag terugsturen, omdat zij daar mogelijk niet kunnen rekenen op voldoende opvang en rechtsbescherming. Op de vraag of uitzettingen naar terugkeerhubs in Afrika dan niet ook door de rechter zullen worden tegengehouden, zegt Brekelmans: "Je kan ook mensen terugsturen naar Turkije. In Turkije zijn ook vragen over de mensenrechten, maar het gaat erom: zijn de mensenrechten voor die migranten die je terugstuurt voldoende geborgd?"

"Als je iemand naar een terugkeerhub stuurt, moet je ervoor zorgen dat het goed geregeld is en ze niet het risico lopen daar te worden vervolgd. Als je dat basaal geregeld hebt, mag je mensen terugsturen, zoals we dat nu naar Turkije doen, terwijl daar ook mensenrechtenschendingen plaatsvinden voor andere groepen."

D66 onthield zich van stemming

Opvallend genoeg onthield D66 zich in Brussel van stemming over de terugkeerwet. "Het verbaast mij soms hoe D66 in het Europees Parlement stemt, gegeven wat Rob Jetten zegt", erkent Brekelmans. "Ik ga niet over wat D66 in het Europees Parlement stemt."

Volgens Brekelmans staat D66 binnen de coalitie nog altijd achter de terugkeerwet. "Die afspraak hebben we gemaakt; we hebben in het regeerakkoord afgesproken dat Nederland zich voor de terugkeerhubs gaat inzetten, dat we een streng asielbeleid voeren en dat we mensen die moeten terugkeren vastzetten en uitzetten. Daar houdt de coalitie zich aan en minister Bart van den Brink voert dat beleid uit met steun van D66. Het regeerakkoord is heel helder."