Nucleaire dreiging neemt toe: landen breiden kernwapenarsenalen weer uit
Voor het eerst sinds de Koude Oorlog neemt het aantal kernwapens in de wereld toe. Na jaren van krimp waarschuwt het Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI) dat er nu meer kernkoppen zijn in de wereld. "De huidige situatie is gevaarlijker dan tijdens de wapenwedloop van de Koude Oorlog", vertelt brigadegeneraal Han Bouwmeester in Goedemorgen Nederland.
Momenteel bezitten negen landen in totaal meer dan 12.000 kernkoppen. Hoewel dit aantal tijdens de Koude Oorlog hoger lag, is nu voor het eerst een kentering te zien. "We zien dat het onveiliger wordt in de wereld. Als het gaat om kernwapens zijn landen nog met elkaar in gesprek, maar dat zien we ook steeds minder worden", aldus Bouwmeester.
Van ontmanteling naar uitbreiding
Na de Koude Oorlog was er een duidelijke trend: grootmachten zoals de Verenigde Staten en Rusland ontmantelden geleidelijk hun kernkoppen en brachten daar geen nieuwe voor in de plaats. Het totale aantal kernwapens daalde daarmee. De VS en Rusland bezitten nog steeds het overgrote deel van de wereldwijde voorraad, maar minder dan toen.
Inmiddels is er dus sprake van een duidelijke omslag. Vooral China breidt zijn nucleaire arsenaal snel uit. Waar het land in 2025 nog over zo'n 600 kernkoppen beschikte, is dit inmiddels uitgebreid tot 620. Ook Noord-Korea kondigde onlangs aan dat het regime het kernwapenprogramma weer actief gaat uitbreiden.
“De explosie die een kernkop van deze tijd veroorzaakt is vele malen groter dan wat we gezien hebben bij de explosies in Japan destijds.”
In Europa zijn er twee landen die zelf beschikken over kernwapens. Het Verenigd Koninkrijk beschikt over 225 kernkoppen en Frankrijk 370. In maart werd duidelijk dat ook Frankrijk, het enige EU-land met kernwapens, het aantal kernkoppen gaat uitbreiden. Met behulp van bondgenoten, waaronder Nederland, wil het land de nucleaire afschrikking versterken en daarmee de onafhankelijkheid van Europa kracht bijzetten.
Het aantal kernwapens per land.
Van oudsher kijkt Europa voornamelijk naar de Verenigde Staten voor nucleaire bescherming tegen Rusland, maar wil nu zijn eigen boontjes doppen. De VS wordt de afgelopen jaren steeds minder als betrouwbare bondgenoot gezien, onder andere vanwege de houding van de Amerikaanse president Donald Trump met betrekking tot Groenland en de toenadering tot de Russische president Vladimir Poetin.
Waarom zijn er zoveel kernwapens nodig?
Kernwapens hebben een enorme vernietigingskracht. De VS is het enige land dat ze ooit heeft gebruikt in tijden van oorlog. Het land gooide in 1945 twee kernbommen op de Japanse steden Hiroshima en Nagasaki met 200.000 doden tot gevolg. "De explosie die een kernkop van deze tijd veroorzaakt is vele malen groter dan wat we gezien hebben bij de explosies in Japan destijds", aldus Bouwmeester.
Je zou dus denken dat een beperkt aantal kernkoppen het doel al bereikt: afschrikken van de vijand. Toch ligt dat anders. Landen willen de garantie dat wanneer zij als eerste worden aangevallen en een deel van hun kernwapens wordt uitgeschakeld, er genoeg kernkoppen overblijven om terug te kunnen slaan. Daarnaast worden kernwapens meestal afgeschoten vanaf onderzeeërs of vliegtuigen en moeten dan door de luchtverdediging van de vijand kunnen dringen. "Als je blind vaart op 100 raketten kan het zijn dat dit er onvoldoende zijn om door die luchtverdediging te breken", vertelt Bouwmeester.
“De huidige situatie is gevaarlijker dan tijdens de wapenwedloop van de Koude Oorlog.”
Nieuw gevaar
Tijdens de Koude Oorlog dienden kernwapens vooral als afschrikmiddel. De spanningen tussen de grootmachten liepen toen hoog op, maar diplomatieke kanalen werden altijd opengehouden. Tegenwoordig is dat anders. "Het lastige is dat er landen bijkomen die we niet meer goed kunnen inschatten", waarschuwt Bouwmeester. "We hebben nauwelijks diplomatieke betrekkingen met deze landen en kunnen ook niet inschatten wat hun bedoelingen zijn." Dit gebrek aan inzicht maakt de huidige situatie volgens Bouwmeester gevaarlijker dan tijdens de Koude Oorlog.
Ook Nederland speelt een directe rol in het nucleaire landschap. Hoewel Nederland zelf niet beschikt over kernwapens, liggen hier wel massavernietigingswapens opgeslagen. Op vliegbasis Volkel in Noord-Brabant liggen sinds de jaren '60 Amerikaanse B61-kernbommen. De wapens zijn hier geplaatst na het sluiten van een overeenkomst met de Verenigde Staten. De bommen blijven eigendom van de VS die ook als enige mag bepalen of deze worden ingezet.