Wat als de bij verdwijnt? De stille crisis die ons voedsel duurder maakt

De bij staat al jaren onder druk, maar hoe groot is dat probleem eigenlijk? In een nieuwe aflevering van Bottomline onderzoekt WNL wat er op het spel staat als de wilde bij verdwijnt. Want achter het kleine insect schuilt een onmisbare schakel in onze natuur én economie. Wat betekent het voor onze voedselvoorziening, biodiversiteit en samenleving als de bij verdwijnt?

Van de ongeveer 360 bijensoorten in Nederland heeft inmiddels meer dan de helft te maken met een sterke afname of is zelfs zeldzaam geworden. Die ontwikkeling voltrok zich in slechts een halve eeuw. "We moeten ons rotschamen dat ze achteruitgaan", zegt hoogleraar Natuurlijk Kapitaal Koos Biesmeijer. Volgens hem staat er meer op het spel dan alleen biodiversiteit. "We moeten ons echt zorgen maken over onszelf eigenlijk. Heel veel groenten en fruit worden bestoven door bijen."

Steden beter dan platteland

Opvallend genoeg vinden veel bijensoorten tegenwoordig juist in de stad betere leefomstandigheden dan op het platteland. Door intensieve landbouw en het gebruik van bestrijdingsmiddelen is de biodiversiteit in veel landelijke gebieden afgenomen, terwijl steden steeds vaker beschikken over gevarieerde tuinen, parken en bloemrijke bermen. "Biodiversiteit betekent een verscheidenheid aan allerlei verschillende soorten planten, dat zie je veel meer in de stad terug. Op het platteland heb je dat niet", zegt Florence van Haastrecht van milieuorganisatie BeeGrateful.

Een belangrijke oorzaak van de achteruitgang is volgens deskundigen het gebruik van pesticiden en insecticiden. "Pesticiden en insecticiden zijn gemaakt om insecten te doden", zegt Biesmeijer. Net als bij roken is het een sluipend proces: “Je verzwakt ze continu een beetje."

Gewasbescherming

Toch is het volgens fruitteler John Elebaas niet zo eenvoudig om volledig te stoppen met gewasbeschermingsmiddelen. "Het wordt heel vaak in de schoenen van de landbouw geschoven, maar wij willen juist bestuiving door insecten in onze boomgaarden", zegt hij. Volgens Elebaas zijn veel moderne middelen selectiever geworden, terwijl telers ze nodig hebben om plagen te bestrijden en misoogsten te voorkomen.

De gevolgen van een verdere afname van bijen zouden uiteindelijk ook in de portemonnee van consumenten voelbaar kunnen worden. "Als je nog maar de helft van de appels krijgt, dan gaan die misschien wel dertig tot vijftig procent meer kosten", zegt Biesmeijer. Bovendien zorgt slechte bestuiving niet alleen voor lagere opbrengsten, maar ook voor fruit van mindere kwaliteit. Bij gewassen als appels, peren en blauwe bessen speelt bestuiving een cruciale rol in de uiteindelijke oogst.

De volledige aflevering van Bottomline over de verdwijnende bij is nu te zien op YouTube.