Meer macht voor burgemeesters tegen demonstranten: 'Zet XR op de Afsluitdijk en laat ze teruglopen'

Als het aan het kabinet ligt, krijgen burgemeesters meer mogelijkheden om in te grijpen als demonstraties uit de hand lopen. Omroep MAX-directeur Jan Slagter ziet strengere maatregelen wel zitten. "Zet ze op de Afsluitdijk en laat ze teruglopen."

Het kabinet wil dat burgemeesters sneller kunnen optreden bij demonstraties die escaleren. Ministers Pieter Heerma (Binnenlandse Zaken) en David van Weel (Justitie en Veiligheid) schreven deze week aan de Tweede Kamer dat lokale bestuurders meer bevoegdheden moeten krijgen. Zo moeten demonstranten in bepaalde situaties makkelijker kunnen worden verplaatst en moeten strafbare feiten tijdens demonstraties zwaarder kunnen worden bestraft.

In Goedemorgen Nederland laat CDA-leider Henri Bontenbal weten blij te zijn met de plannen. "Wij zeggen in Den Haag heel vaak dat we achter onze burgemeesters, wethouders en bestuurders moeten staan. Maar dan kun je het niet bij woorden laten. Deze burgemeesters en wethouders vragen ook gewoon om meer mandaat, om meer mogelijkheden om daadwerkelijk iets aan die demonstraties te kunnen doen."

Volgens Bontenbal moet de politiek luisteren naar die oproep vanuit het lokaal bestuur. "Als zij bijvoorbeeld vragen om demonstranten makkelijker te kunnen verplaatsen als dat nodig is, dan moeten we ze daar via wetgeving mee helpen. Dus als ik in een talkshow zeg dat ik achter burgemeesters sta, moet ik het concreet maken. En dit is een van de concrete maatregelen."

Demonstranten verplaatsen

Bontenbal benadrukt dat het demonstratierecht overeind moet blijven, maar dat er volgens hem situaties zijn waarin ingrijpen gerechtvaardigd is. "Er moet altijd een afweging gemaakt worden. Maar er zijn situaties denkbaar waarin je zegt: het is gewoon goed om nu even een groep demonstranten op een andere plek te laten demonstreren. Ze in de bus te zetten en een paar honderd meter verderop neer te zetten."

Het kabinet wil burgemeesters inderdaad de mogelijkheid geven om demonstranten in bepaalde omstandigheden te verplaatsen. Volgens de verantwoordelijke ministers moet daarvoor een speciale noodbevoegdheid worden ingevoerd.

Gezichtsbedekkende kleding

Een ander voorstel waar eerder over werd gesproken, een verbod op gezichtsbedekkende kleding bij demonstraties, gaat voorlopig niet door. Daar baalt Bontenbal van. "De minister ziet nog niet echt een goede mogelijkheid om dat voor elkaar te krijgen. Als CDA vinden we al langere tijd dat dit wel geregeld zou moeten worden. Dus dan moeten we in de Tweede Kamer maar gaan kijken: wat kan er wel?"

Tegelijkertijd erkent hij dat er uitzonderingen zijn. "Er zijn mensen die bijvoorbeeld het regime in Iran ontvlucht zijn. Als zij dan bij een ambassade willen demonstreren, dan snap ik dat. Dus dat is de ingewikkeldheid. Er kan soms een reden zijn dat je dat doet. Want we weten dat het Iraanse regime, maar ook het Turkse, kijkt naar wat hun diaspora in Nederland en andere landen doet."

Toch zet hij vraagtekens bij demonstranten die hun gezicht bedekken tijdens bijvoorbeeld protesten tegen asielzoekerscentra. "Als jij gewoon tegen een azc bent en jij woont al heel lang in Nederland, waarom zou je je gezicht bedekken op het moment dat jij niks fout doet?"

'We zijn het zat'

Ook Jan Slagter mengt zich in de discussie. De Omroep MAX-directeur zegt dat inwoners van Den Haag de vele demonstraties in de stad steeds moeilijker kunnen verdragen. "Ik woon zelf in Den Haag en wij worden echt helemaal gek van alle demonstraties. Dat zijn er een paar honderd per jaar, geloof ik."

Slagter is voorstander van het demonstratierecht, maar volgens hem schiet het soms door. "Als je dan toevallig de A12 op moet en Extinction Rebellion zit daar weer, en die worden vervolgens naar het ADO-stadion gebracht en komen dan weer terug: zet ze op de Afsluitdijk en laat ze teruglopen. We zijn het echt zat."

Schade verhalen

Ook over blokkades van spoorwegen en wegen door Extinction Rebellion wordt gesproken. Volgens Bontenbal biedt de huidige wetgeving al mogelijkheden om op te treden, maar kan er wel meer worden gedaan om de gevolgen voor rekening van actievoerders te laten komen.

"De politie komt natuurlijk ter plaatse, alleen vaak pas binnen een uur. En dat is best lastig. Want we weten bijvoorbeeld, als je kijkt naar spoorvervoer in de Rotterdamse haven, dat elk uur dat je daar op zo'n rails zit - naast dat het levensgevaarlijk is - geloof ik een ton tot tweeënhalve ton kost."

Als Slagter opmerkt dat de schade verhaald moet worden op de verantwoordelijken, reageert Bontenbal instemmend. "Ja, dat is een van de routes. Dan zou je bijvoorbeeld civielrechtelijk sneller de schade kunnen verhalen. Dus wij als fractie zullen daar in de Kamer echt op blijven duwen. Demonstreren mag, maar de samenleving zo ontregelen... Wat dacht je van op het spoor gaan zitten bij Utrecht Centraal? Het is niet proportioneel. Ik vind dat je die schade moet verhalen."