Recordprijzen aan de pomp zijn aan onszelf te danken

Drie maanden na het begin van de Iran-oorlog blijft een tankbeurt peperduur. Sterker nog: Nederland is Europees koploper in brandstofprijzen. En daar liggen niet wereldspanningen, maar exorbitante belastingen aan ten grondslag, stelt columnist Samuel Vandeputte. 

De onrust in het Midden-Oosten lijkt de logische oorzaak van de inflatie aan de pomp. Maar dat verklaart niet waarom de prijzen in Nederland aanzienlijk hoger zijn dan in België, Duitsland of Frankrijk. Die landen hebben evenveel last van de gebrekkige olietoevoer. 

Het echte verschil ligt in de exorbitante belastingen op brandstof. Over elke liter benzine wordt 84 cent accijns geheven, op diesel 55 cent. Daar komt vervolgens 21 procent btw bovenop. Opmerkelijk is dat ook op de accijns btw wordt geheven. Met andere woorden: belasting op belasting.

Zonder dat de pomphouder één cent in rekening heeft kunnen brengen, staat de automobilist al voor meer dan een euro aan de lat. Een literprijs benzine van 2,30 euro bestaat voor 1,25 euro uit belasting. Op een tankbeurt van 40 liter int de Belastingdienst 50 euro aan belasting. Terwijl de portemonnee van de automobilist leegloopt, rinkelt de kassa in Den Haag. 

Toch is het einde nog niet in zicht. Als de tijdelijke korting op accijns begin volgend jaar afloopt, stijgt de benzineprijs nog eens met zo'n 20 cent per liter. In 2028 komt daar door het Europese emissiehandelssysteem naar verwachting nog eens 10 tot 13 cent bij. 

Autogebruikers zijn dan ook een makkelijke prooi voor de schatkist. Voor woon-werkverkeer, boodschappen en familiebezoeken kunnen velen niet zomaar de auto laten staan. In de Randstad biedt het openbaar vervoer misschien nog enige soelaas, maar op het platteland kom je zonder wagen niet ver. 

Never waste a good crisis, luidt het befaamde adagium. In die geest biedt de energiecrisis een uitgelezen kans om de hoge brandstofbelasting structureel te herzien. Er gelden al lagere belastingtarieven voor essentiële goederen, zoals eten, water en medicijnen. Het lagere btw-tarief geldt ook voor boeken en tijdschriften. Zijn die echt essentiëler dan de dagelijkse autorit naar werk, school of mantelzorg?

Het Internationaal Monetair Fonds meent van wel en steunt de hoge belastingen omdat ze de klimaatuitstoot terugdringen. Klinkt nobel, maar bij ongewijzigd beleid stijgt de prijs aan de pomp de komende jaren gestaag door. We moeten ons afvragen tegen welke prijs we het beste jongetje van de klas willen zijn. 

Wie uitsluitend naar de laatste prijsschok kijkt, mist het grotere plaatje. Niet geopolitiek maar belastingbeleid is de hoofdoorzaak van de riante pompprijs. Bijna alle Europese landen hebben serieuze maatregelen genomen om de kosten te drukken. Als het kabinet niet bijstuurt, blijft de Nederlandse autogebruiker de grootste melkkoe van Europa. 

De vraag is hoe ver de overheid de belastinginflatie kan voeren. Ligt de tolerantiegrens op 3 euro per liter? Of went ook dat bedrag? Als de burgerij het huidige beleid blijft slikken, is dat geen hypothetisch scenario.

Meer over dit onderwerp? Luister de aflevering van Onze Eeuw met econoom Martin Visser terug.

In het kader van het opinieplatform Onze Eeuw schrijven Samuel Vandeputte en Marc Herman de Groot een wisselcolumn waarin ze actuele onderwerpen snedig becommentariëren.