Inspectie: telefoons asielzoekers mogen niet worden doorzocht

Telefoons en laptops van asielzoekers die Nederland binnenkomen, mogen niet worden onderzocht totdat daar een gedegen wettelijke basis voor is. Toestemming van de asielzoekers zelf is niet voldoende, concludeert de Inspectie Justitie en Veiligheid na een onderzoek.

De Dienst Identificatie en Screening Asielzoekers (DISA) onderzoekt telefoons en laptops van asielzoekers om hen te identificeren. Daarbij vangen zij ook mogelijke risicosignalen op, zoals foto's van extreem geweld of wapens. Na diverse uitspraken van de Raad van State bleek dat de wettelijke basis voor dit onderzoek ontbrak en werd besloten asielzoekers om toestemming te vragen om hun telefoons te doorzoeken.

Maar die toestemming is niet genoeg, concludeert de inspectie. "Een asielzoeker is afhankelijk van de overheid. De telefoon niet afgeven kan in zijn beleving mogelijk zijn asielprocedure schaden. Vragen om toestemming is in dit soort gevallen doorgaans niet passend in de verhouding tussen burger en de overheid en daarom problematisch."

Volgens de inspectie moet minister Bart van den Brink van Asiel en Migratie snel zorgen voor een wettelijke basis, want anders is de rechtspositie van asielzoekers onvoldoende gewaarborgd. Ook uit de inspectie zorgen over de nationale veiligheid. "Via de telefoon of andere gegevensdragers zoals een laptop kan DISA veiligheidssignalen halen zoals foto's van wapenbezit. Die kunnen van belang zijn voor de nationale veiligheid. Als deze informatie zonder gedegen wettelijke basis is verkregen, kan het moeilijk worden om iemand hiervoor te vervolgen."

De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) neemt per 12 juni de taken van de DISA over en heeft volgens de inspectie al aangegeven telefoons van asielzoekers niet te zullen onderzoeken zonder wettelijke basis.