Wie wil Ridouan Taghi nog verdedigen? 'Het is een enorm dilemma'

Ridouan Taghi zit al ruim een jaar zonder advocaat en dat zorgt voor grote zorgen over het verloop van het Marengo-proces. Strafrechtadvocaat Jillis Roelse snapt wel waarom advocaten niet staan te springen, zegt hij in Goedemorgen Nederland. "Vanaf de eerste seconde ben je voorwerp van onderzoek."

Het gerechtshof staat voor een ongekende uitdaging nu hoofdverdachte Ridouan Taghi nog altijd geen advocaat heeft. In april vorig jaar werd zijn laatste advocaat, Vito Shukrula, gearresteerd wegens verdenking van inmenging in zijn criminele organisatie. Sindsdien heeft zich niemand meer gemeld om de verdediging op zich te nemen.

Volgens Roelse is dat even opmerkelijk als zorgwekkend. "Bizar hè. Het is de grootste zaak die nu loopt. Iemand is in februari 2024 tot levenslang veroordeeld. De uitspraak telt meer dan 400 pagina’s. Levenslang voor vijf moorden en twee pogingen daartoe. Hoe kan zo iemand, dus Ridouan Taghi, geen advocaat hebben? Dat is nog nooit voorgekomen in Nederland. We hebben geen eerdere voorbeelden."

Hoewel het in Nederland niet verplicht is om een advocaat te hebben in een strafproces, voelt dat in deze zaak anders, legt Roelse uit. "Ik denk dat, los van welke rol je ook hebt - rechter, officier of advocaat - iedereen het erover eens is dat iemand in zo’n proces, waarin levenslang wordt opgelegd, echt een advocaat moet hebben. Dat is ook in Nederland levenslang, dus daar moet rechtsbijstand bij."

Die noodzaak wordt ook onderstreept door het recht op een eerlijk proces, vastgelegd in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Toch blijkt het in de praktijk onmogelijk om iemand te vinden die de zaak wil aannemen.

Voorwerp van onderzoek

Roelse werd zelf ook benaderd, maar moest weigeren. "We hebben meerdere keren zo’n ronde gehad. Ik ben zelf ook benaderd. Ik kan deze zaak niet doen omdat ik een familie heb bijgestaan van wie hun zoon slachtoffer is geworden in het Marengo-proces. Ik heb die familie geadviseerd. Dat zou betekenen dat ik twee petten op heb, en dat kan niet. Ik kan niet Taghi bijstaan als ik ook de familie van een slachtoffer heb bijgestaan."

Maar zelfs zonder zulke belemmeringen zouden veel advocaten afhaken, verwacht hij. "Ik had echt een goede reden moeten hebben om nee te zeggen. Maar ik denk dat veel advocaten zo’n reden hebben."

Die redenen zijn volgens hem zwaarwegend. "Veel collega’s denken direct aan onze collega uit 2019, Derk Wiersum, die is vermoord. Daarnaast is er de enorme impact op je gezin, je thuisfront en je praktijk. Je moet eigenlijk afstand nemen van al je andere cliënten, alsof je een huisarts bent die al zijn patiënten loslaat om één patiënt bij te staan."

Ook de rol van veiligheidsdiensten speelt mee. "Vanaf het moment dat je de zaak aanneemt, ben je direct onderwerp van onderzoek. Dat zag je ook bij mijn collega Vito. De AIVD kijkt dan meteen mee en er wordt afgeluisterd. Wij hebben net als artsen een beroepsgeheim, dat hebben we nodig om goed te kunnen werken. Maar als de AIVD vanaf het eerste moment dat je zegt ‘ik ga hem bijstaan’ al meekijkt en je onder onderzoek staat, dan kun je je werk gewoon niet goed doen."

'Niemand kan worden gedwongen'

Binnen de advocatuur wordt inmiddels openlijk gesproken over mogelijke oplossingen, maar die zijn beperkt. "Er is nu een discussie in de beroepsgroep of de orde van advocaten, met zo’n 19.000 advocaten, iemand kan aanwijzen. Maar in de praktijk werkt dat niet zo. Je bent als advocaat onafhankelijk en je kunt niet gedwongen worden om de heer Taghi bij te staan. Dat is een enorm dilemma."

Het gerechtshof moet nu beslissen hoe verder. Mogelijk wordt de zaak aangepast of wordt er een alternatieve rol bedacht voor een advocaat. "De toezichthouder heeft gezegd: we hebben drie rondes gehad en niemand kunnen vinden. Daar zijn we al sinds de zomer mee bezig. Het hof moet dat vandaag bespreken, niet alleen met Taghi maar ook met de andere advocaten van medeverdachten, want het proces moet op een gegeven moment wel verder. Ze moeten beslissen: splitsen we de zaak af en zoeken we verder naar een advocaat voor Taghi, of gaan we door en willen we in de lente van volgend jaar uitspraak doen?"

"Er wordt ook gekeken naar een soort ‘vriend van het hof’. Een advocaat die niet namens Taghi optreedt, maar als procesbewaker toeziet op de eerlijkheid van het proces. Dat heet een amicus curiae, een soort vriend van het hof. Dat zou een creatieve tussenoplossing zijn."

Europees Hof

De kernvraag blijft of er nog sprake kan zijn van een eerlijk proces. Volgens Roelse kan Taghi, als de zaak volledig is afgerond, nog naar de Hoge Raad en daarna eventueel naar het Europees Hof. "Maar het Europees Hof zal daar heel kritisch naar kijken. Een van de kernpunten van het Nederlandse strafproces is juist dat het eerlijk is. En een eerlijk proces betekent dat je recht hebt op rechtsbijstand. Zeker in dit soort zware zaken moet je iemand hebben die je bijstaat en je verdedigt."

Volgens Roelse is de situatie uniek. "Meestal zie je dat verdachten geen advocaat willen. Maar hier is het precies andersom: een verdachte die niemand kan vinden. En zoiets is in het buitenland eigenlijk ook nog nooit voorgekomen."