Nikki Sterkenburg: 'Té alarmistische boodschap' over betrokkenheid rechtsextremistische groepen in Loosdrecht

Onderzoeker Nikki Sterkenburg vindt dat er te alarmistisch wordt gedaan over mogelijk georganiseerd geweld tijdens de anti-azc-protesten in Loosdrecht. Ze denkt dat de relschoppers "een diffuus" gezelschap vormen. "Het haalt de aandacht weg bij het democratische probleem dat we hier hebben. Burgers die denken: ik bullenbak gewoon net zo lang door tot ik mijn zin krijg", zegt ze in Goedemorgen Nederland op NPO 1.

In Loosdrecht is het al weken onrustig sinds bekend werd dat er een noodopvang voor asielzoekers komt. Vorige week liepen protesten uit op rellen: demonstranten gooiden vuurwerk en brandende voorwerpen naar de opvanglocatie, waardoor brand ontstond terwijl de eerste asielzoekers al binnen waren. Daarna probeerden relschoppers de brandweer te hinderen bij het blussen.

Ministers David van Weel (Justitie en Veiligheid) en Bart van den Brink (Asiel en Migratie) gaven aan dat de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) onderzoek doet naar mogelijk georganiseerde, extreemrechtse groeperingen die betrokken zouden zijn bij de onrust.

Sterkenburg denkt dat de AIVD géén specifiek onderzoek gaat doen naar de relschoppers in Loosdrecht. Ik weet dat de minister heeft gezegd: we gaan de AIVD vragen om onderzoek te doen naar Loosdrecht. Maar mijn inschatting is dat hij zich daarmee een beetje ongelukkig heeft uitgedrukt. Het hoort al tot het takenpakket van de AIVD om ook extreemrechts in het vizier te houden."

Dat bleek ook uit het onlangs verschenen jaarverslag van de AIVD, waarin wordt gewaarschuwd voor de groeiende invloed van extreemrechtse groeperingen in Nederland. Sterkenburg verwacht wel dat de dienst iets over de rellen in Loosdrecht zal zeggen. "Over een tijdje zullen we waarschijnlijk de duiding lezen over hoe we deze rellen moeten bekijken."

Boodschap 'té alarmistisch'

Ze vindt vooral dat we ons niet te veel blind moeten staren op het mogelijk georganiseerde karakter van de rellen. "Ik lees nu vaak terug - en het wordt mij ook veel gevraagd - dat Defend Nederland dit coördineert en dat deze rellen echt georganiseerd zijn. Mijn inschatting is dat dit veel diffuser is en dat deze groepen ook veel diffuser zijn."

"En ja, er zitten bekende individuen uit het extreemrechtse milieu en uit het anti-institutionele milieu tussen. Dat hebben we kunnen constateren, dat is een feit. Maar in hoeverre zij echt verantwoordelijk zijn voor de organisatie en coördinatie van deze protesten, daar moeten we nog duidelijkheid over krijgen."

Er zijn ook geluiden dat de rellen in Loosdrecht worden aangestuurd door de Europese identitaire beweging, een radicaal-rechtse Europese beweging. Sterkenburg denkt dat dat ook "wel meevalt". "Identitair Verzet Nederland (mogelijk betrokken bij de rellen in Loosdrecht, red.) is geen franchise van de Europese identitaire beweging, ondanks het symbool dat ze delen. Ik heb ze jarenlang gesproken; daar zijn ze veel te zelfstandig en eigengereid voor."

Maar dit soort groepen waren dus niet per se verantwoordelijk voor de rellen, denkt de onderzoeker. "Ik vind het een hele alarmistische boodschap de laatste weken, misschien ook wel té alarmistisch, over betrokkenheid van groepen. Het haalt een beetje de aandacht weg bij het democratische probleem dat we hier ook hebben: burgers die denken: ik bullenbak gewoon net zo lang door tot ik mijn zin krijg."

Het is overigens maar de vraag of extreemrechtse groepen te verbieden zijn, zelfs als zij wel achter de rellen zouden zitten. "Met organisatieverboden, ook bij bijvoorbeeld het links-extremistische Antifa, is de vraag: wat ga je dan verbieden? Ze hebben geen ledenstructuur, ze hebben geen inschrijving bij de Kamer van Koophandel. Ook Antifa is heel diffuus, rommelig en wisselend. Het lukt niet om het te verbieden, zoals in het buitenland."

Terroristisch misdrijf?

Ze vraagt zich af of het Openbaar Ministerie de relschoppers die verantwoordelijk zijn voor de brandstichting in Loosdrecht zal vervolgen voor een terroristisch misdrijf. Zoiets gebeurde in 2016, toen vijf rechts-extremistische mannen een brandbom gooiden naar een moskee in Enschede, terwijl daar tientallen mensen aanwezig waren, onder wie kinderen. De rechtbank nam het oordeel van het OM over en veroordeelde de mannen voor terrorisme.

"Zij moesten hun straf uitzitten op de terrorismeafdeling in Vught", vertelt Sterkenburg tot slot. "Het OM zei: er waren mensen binnen. Dat was heel belangrijk. Het was niet alleen tegen het gebouw gericht, maar tegen de mensen. Dat was in Loosdrecht ook zo. Het OM zei ook dat de mannen de samenleving schrik wilden aanjagen, iets wat de rechtbank ook overnam. De komende weken gaan we zien of het OM hier ook een terrorismezaak van gaat maken."