Joris Luyendijk: 'Waarom dringt niet tot je door dat ik dit doe omdat we door Rusland in gevaar zijn?'

Joris Luyendijk vindt het Russische gevaar zo groot dat hij zijn werk als journalist heeft neergelegd. Inmiddels zet hij zich actief in voor Oekraïne en de bescherming van de democratie. Hij vindt het vermoeiend dat hij steeds moet uitleggen waarom. "Waarom dringt niet tot je door dat ik dit doe omdat ik echt denk dat we in gevaar zijn?", zegt Luyendijk in Stand van Nederland op NPO Radio 1.

Als journalist kon Luyendijk al schrijven over de oorlog in Oekraïne, maar hij wilde meer doen. "Er is geen verschil in idealisme. Ik ben onverminderd idealistisch over de noodzaak van goede journalistiek. Nu ben ik onverminderd idealistisch over de noodzaak om ons te verdedigen tegen de Russische dreiging."

Een aflevering met Luyendijk van de EO-podcast De Ongelofelijke, waarin hij waarschuwde voor het afzwaaien van Amerika als bondgenoot en de gevolgen voor Oekraïne, werd vorig jaar de meest gedeelde Nederlandse podcastaflevering op Apple Podcasts. Toen zei hij al dat alleen waarschuwen niet meer genoeg was.

Hij voegt nu dus daad bij het woord. "Ik dacht: ik ben effectiever bij het beschermen van de democratie door Oekraïne te helpen dan door nog als journalist te werken", zegt hij over zijn besluit om zijn werk als journalist neer te leggen.

'Dit is echt existentieel'

"Dit is echt existentieel, daar ben ik van overtuigd", zegt Luyendijk over de dreiging van Rusland. "Als je dat gelooft, en vervolgens zeg je het, dan wordt het keurig de meest gedeelde podcast van het jaar", zegt hij over zijn gesprek in De Ongelofelijke. "Maar op een gegeven moment hoor je: ‘Daar hebben we gekke Henkie weer’."

Hij wilde daarom meer doen dan alleen waarschuwen. "Er volgde een heel logisch besluit uit. We moeten alle zeilen bijzetten om te voorkomen dat Oekraïne valt. Als ik dat echt vind, is het toch logisch dat ik alle zeilen ga bijzetten?" Luyendijk zet zich nu onder meer in voor Hope4Ukraine, een christelijke stichting voor hulp aan Oekraïne, en is hij fondsenwerver.

"Ik denk dat als ik in 1939 tot de conclusie was gekomen dat Hitler op het punt stond om Nederland binnen te vallen, dat ik op een gegeven moment ook had gedacht: het is niet meer genoeg om in journalistieke vorm steeds te berichten over zijn laatste speech. Ik moet nu echt gaan lobbyen."

Luister Stand van Nederland terug als podcast. De tekst gaat hieronder verder.

Als journalist zag Luyendijk eerder veel ellende, met name als verslaggever in het Midden-Oosten. Toch stopte hij toen niet om hulp te bieden. "Als in het Midden-Oosten een land vernietigd wordt is het verschrikkelijk voor dat land, maar het heeft geen effect op jouw en mijn vrijheid", zegt hij daarover. "Dit is existentieel."

Kinderboerderij

De schrijver van het boek De zeven vinkjes vindt het vermoeiend dat hij telkens moet uitleggen waarom hij zich nu actief inzet voor Oekraïne. "Ik vind het heel bijzonder; ik heb soms het idee dat ik in een kinderboerderij rondloop vol met hobbydieren die ik probeer uit te leggen wat een roofdier is. Waarom dringt niet tot je door dat ik dit doe omdat ik echt denk dat we in gevaar zijn?"

Volgens Luyendijk is dat typisch Nederlands. "Ik denk dat wij als land al zo lang niet voorgedaan hebben gekregen hoe je reageert op dreiging, omdat er zo lang geen dreiging was, dat we ook heel erg een land zijn van consensus omdat we de waarden zien van samenwerking. En als iemand zegt ‘er is een dreiging’, zegt de rest: 'O jee, geen consensus meer!'"

"Er stond geen luchtafweergeschut rond Rotterdam in 1940. Daardoor konden de Duitsers daar in alle rust alles platgooien. In Parijs stond dat wel en dat is heel anders gebombardeerd. Waarom stond er geen luchtafweergeschut rond Rotterdam? Waarom vierden wij nog carnaval toen ze in Noord-Italië al bezweken aan corona? Ik kan echt een hele lijst noemen. Wij zijn als Nederlanders niet goed in het reageren op dreiging."

Hij wil daar iets aan doen. “Zodat mensen die het wel zien zich in ieder geval gehoord voelen. Ze kunnen mijn podcast luisteren en hem doorsturen.”

Niet iedereen in Nederland is volgens Luyendijk blind voor de dreiging van Poetin. "Ik weet dat bij de politie op dit moment iedere agent een gesprek moet voeren over wat het voor die agent betekent als het straks oorlog is. Zover is de politie al. De publieke omroep is nog steeds in Nala Land, maar zover zijn ze wel bij de politie."

"Dat is zo’n gat met wat we elke dag via de publieke omroep naar buiten pompen: 'Nou mensen, die gekke Joris denkt dit en die zegt dat. Denkt u er zelf maar iets van'. Maar ik kan het niet anders zeggen: het is existentieel. Dus moeten we alle zeilen bijzetten."