Shirin Musa slaat alarm over religieuze huwelijksdwang: 'Onze wetten kunnen misdadig zijn'

Shirin Musa strijdt al jarenlang tegen religieuze huwelijksdwang, maar ze ziet nog steeds veel schrijnende voorbeelden. Zo werd een Nederlands-Afghaans meisje op veertienjarige leeftijd verkocht door haar vader. Ze kon na jaren niet terugkeren naar Nederland, omdat ze haar paspoort was kwijtgeraakt. "Onze wetten kunnen in dit geval zeer onrechtvaardig en zelfs misdadig zijn", zegt Musa in WNL Op Zondag op NPO 1.

De Pakistaans-Nederlandse mensenrechtenactiviste, tegenwoordig Eerste Kamerlid voor de VVD, richtte in 2011 Femmes for Freedom op, nadat ze zich ontworstelde uit een islamitisch huwelijk. Haar man begon haar emotioneel en fysiek te mishandelen en ze durfde lang geen hulp te zoeken uit schaamte, omdat ze haar familie niet ten schande wilde brengen. Ook dreigde hij haar te vermoorden als ze het iemand zou vertellen.

Desondanks zette ze de scheiding door, maar haar man accepteerde die niet. Volgens het islamitische geloof ben je dan nog steeds samen. Al kan het nog erger, zegt Musa. "Het hindoeïsme kent een ritueel voor het trouwen, maar niet voor scheiden. En in landen als de Filipijnen is scheiden ook nog steeds niet mogelijk."

Unieke uitspraak

Door haar ervaring werd ze strijdvaardig. "Ik dacht: het kan niet zo zijn dat ik in zo'n situatie moet blijven. Dat mijn man volgens de islam vier vrouwen mag hebben en ik maar niet verder kom." Ze begon een kort geding in 2010. "Die hebben we gewonnen, mijn situatie werd erkend als een schending van fundamentele mensenrechten."

Nederland was het eerste land ter wereld waar vrouwen via de rechter een volledige scheiding konden afdwingen. "We zijn het allereerste land die het strafbaar heeft gesteld als je een vrouw in zo'n situatie houdt. De gedwongen voortzetting van het huwelijk wordt gezien als huwelijksdwang."

Op 1 juli 2023 is deze wetgeving erkend in het Burgerlijk Wetboek, dat beide partijen moeten meewerken aan ontbinding van een religieus huwelijk. "De Nederlandse wet wordt gezien als een modelwet voor heel veel andere landen", zegt een trotste Musa. In New York kreeg ze vorige maand de Global Leadership Award, een prijs die in het leven werd geroepen door Hillary Clinton.

Verkocht door vader

Voor haar scheiding was Musa fysiek ziek. "Toen ik hoorde dat de rechter in mijn voordeel had besloten, werd ik direct beter. Ik kon beter zien, horen en ruiken. Maar ik was een makkelijk geval", zegt ze. "Ik ben niet gedwongen om te trouwen, ik ben geen slachtoffer van een gedwongen huwelijk. Mijn man wilde alleen niet meewerken aan de islamitische scheiding."

Met haar stichting komt ze op voor vrouwen en meisjes die slachtoffer zijn geworden van huwelijksdwang. Ze heeft de ergste vormen voorbij zien komen. "Het is een vorm van seksueel geweld. Het is een gruwelijke misdaad en vrouwen zitten daar mogelijk de rest van hun leven in vast."

Dat geldt ook voor een Nederlands-Afghaanse vrouw, die op 14-jarige leeftijd tijdens een vakantie naar Afghanistan werd verkocht door haar vader. Musa noemt het een schrijnend voorbeeld. "Ze kon na jaren niet terugkeren naar Nederland, omdat ze haar paspoort was kwijtgeraakt. Ze was haar Nederlanderschap kwijt, omdat ze in de tussentijd niet een nieuw paspoort had aangevraagd. Onze wetten kunnen zeer onrechtvaardig en in dit geval zelfs misdadig zijn."

De stichting van Musa kon haar helpen, nadat ze contact opnam met Femmes for Freedom. Het kostte veel moeite, maar na "veel stampen" wisten ze haar terug naar Nederland te halen. "In deze gevallen kan je contact opnemen met de Nederlandse ambassade. Zij moeten jou dan helpen met de veiligheid daar ter plekke. Ook moeten ze een ticket regelen."

Voor meiden of vrouwen die slachtoffer zijn geworden van gedwongen huwelijken of achterlating, is nu een terugkeertraject mogelijk. "Er is vorig jaar een motie aangenomen in de Tweede Kamer om ze hun verblijfsrecht en nationaliteit terug te geven." Voor zulke schrijnende gevallen is het Landelijk Knooppunt Huwelijksdwang en Achterlating in het leven geroepen. "We zijn het eerste land binnen de EU die zo'n voorziening heeft."

'Kan worden vervolgd wegens overspel'

Ondanks de ontwikkelingen is Musa nog steeds kritisch op de Nederlandse hulpverlening en bureaucratie. "We krijgen op papier veel voor elkaar, maar de praktijk blijft altijd schrijnend."

Ook ziet ze dat, ondanks het harde werk van de stichting, de wereld nog lang niet op het punt is gekomen dat ze graag wil zien. "Heel veel mensen hebben tegen mij gezegd wat mijn probleem was, omdat ik ben gescheiden. Nou, ik kan wel hertrouwen naar Nederlands recht, maar als ik dan terugkeer naar Pakistan, mijn land van herkomst, kan ik worden vervolgd wegens overspel. Daar heb ik geen zin in."

De activiste pleit voor een internationale dag tegen kindhuwelijken, gedwongen huwelijken en huwelijksgevangenschap. "Je hebt ook een internationale dag tegen genitale verminking en zelfs voor trekvogels. Bente Becker (VVD-Tweede Kamerlid, red.) heeft twee maanden geleden toegezegd dat ze dit wil regelen."