Hantavirus niet erg besmettelijk, wel gevaarlijk: 'Een op drie mensen overlijdt'

Van mensen die besmet raken met de variant van het hantavirus die waarschijnlijk op het Nederlandse expeditieschip Hondius is uitgebroken, overlijdt één op de drie. Dat zegt viroloog Ab Osterhaus in Goedemorgen Nederland op NPO 1. Volgens hem is er desondanks geen reden voor paniek.

Woensdagavond landde een eerste medische evacuatievlucht op Schiphol met aan boord in ieder geval een 65-jarige Duitse vrouw. Zij was nauw verwant aan een passagier van de Hondius die eerder overleed. Op dit moment is een tweede toestel onderweg naar Nederland, met één zieke aan boord.

Op het schip, dat voor de kust van Kaapverdië voor anker ligt en binnenkort doorvaart naar het Spaanse eiland Tenerife voor verdere hulp, overleden drie mensen: een Duitse man en een Nederlands echtpaar.

De patiënten worden in quarantaine vervoerd. "Als er zo'n besmetting is, moet je er rekening mee houden dat het van mens tot mens kan overgaan", zegt viroloog Osterhaus over de getroffen maatregelen. "Voorheen dachten we dat het hantavirus niet of nauwelijks van mens op mens kan overgaan. Wat we nu hebben gezien is dat op dat schip toch meerdere mensen besmet zijn geraakt."

Wat is het hantavirus?

Het hantavirus is niet één virus, maar een verzamelnaam voor een groep virussen die vooral wordt overgedragen via knaagdieren, zoals muizen en ratten. "Er zijn verschillende varianten", zegt Osterhaus. "Ook hier in Nederland komt er een hantavirus voor. Dat is veel milder dan dit virus, alhoewel je er toch behoorlijk ziek van kunt worden en ernstige nierafwijkingen van kan krijgen."

"In Noord- en Zuid-Amerika spelen hantavirussen die met name longontsteking geven. Dan zit het virus in de luchtwegen en zou het makkelijker over kunnen gaan van mens op mens." Volgens Osterhaus gaat het op de Hondius waarschijnlijk om zo’n variant, gezien de reisroute van het schip langs Zuid-Amerika.

De patiënten die in Nederland aankomen, worden behandeld in het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC). Daar is een team van zeker dertig mensen opgetuigd dat werkt met beschermende kleding, vergelijkbaar met de coronatijd. De patiënten liggen in een afgesloten ruimte.

Osterhaus benadrukt dat het om voorzorgsmaatregelen gaat. "Je moet er inderdaad vanuit gaan dat dat virus van mens op mens kan overgaan, maar het is niet te vergelijken met influenza, griep of met het coronavirus", zegt hij. "En tot deze uitbraak was het eigenlijk zo dat we dachten dat hantavirussen nauwelijks of niet van mens op mens konden overgaan."

Dit specifieke virus lijkt dat mogelijk wél te kunnen, maar volgens Osterhaus blijft de verspreiding beperkt. "Maar dit virus zal zich niet bij mensen verspreiden", zegt hij. "Als het gebeurt, zal het heel beperkt zijn."

'Eén op drie overlijdt'

De incubatietijd van het hantavirus kan oplopen tot acht weken. Daardoor kunnen er nog mensen aan boord zijn die besmet zijn zonder klachten. Toch ziet Osterhaus geen noodzaak om iedereen in strikte quarantaine te plaatsen. "Je kunt heel draconische maatregelen nemen en die mensen allemaal opsluiten en zeggen: we wachten acht weken. Dat gaat natuurlijk niet echt werken. Wat je wel kan doen is die mensen heel nadrukkelijk instructies meegeven, zoals dat ze elke dag temperatuur moeten opnemen."

"Maar laat ik heel duidelijk zijn: als de besmetting van mens op mens is overgegaan, is dat alleen door heel nauw contact geweest", benadrukt hij. Wel erkent hij de ernst van de ziekte. "Van deze variant weten we dat één op de drie mensen die het krijgt eraan overlijdt."

Ook buiten het schip wordt een mogelijke besmettingen onderzocht. En KLM-stewardess wordt getest op het hantavirus, bevestigt het ministerie van Volksgezondheid na berichtgeving van RTL Nieuws. De vrouw uit Haarlem kwam eerder in Johannesburg in contact met een Nederlandse vrouw die later overleed aan het virus.

De 69-jarige vrouw vloog op 25 april met KLM van Johannesburg naar Amsterdam, maar werd door de bemanning uiteindelijk niet verder vervoerd vanwege haar gezondheidstoestand. Ze overleed een dag later.

Volgens Osterhaus is het niet nodig om alle passagiers van die vlucht actief op te sporen. "Ik denk dat het realistisch is dat als zij op rij twintig gezeten heeft, het niet zo waarschijnlijk is dat mensen op rij één besmet zijn. Maar het is wel goed om al die mensen mee te geven dat ze zichzelf goed in de gaten moeten houden." De GGD laat weten dat passagiers worden geïnformeerd.