DigiD waarschijnlijk in Amerikaanse handen: 'Krijgen de macht over onze persoonsgegevens'

De kans is groot dat DigiD binnenkort indirect in Amerikaanse handen komt. Dat leidt tot stevige zorgen over privacy, digitale onafhankelijkheid en geopolitieke risico’s. Ben van der Burg waarschuwt in Goedemorgen Nederland voor deze ontwikkeling.

De aanleiding is de contractverlenging met het Nederlandse cloudbedrijf Solvinity, dat de digitale infrastructuur van DigiD beheert. Dat bedrijf wordt binnenkort overgenomen door het Amerikaanse Kyndryl. Daardoor kan gevoelige Nederlandse data mogelijk onder Amerikaanse wetgeving vallen, zoals de zogeheten Cloud Act.

Volgens techexpert Ben van der Burg is vandaag een cruciale dag, omdat het contract wordt verlengd. "Maar waar ik me ook aan stoor: in november werd bekend dat Solvinity, het bedrijf dat dit beheert, werd overgenomen door Amerikanen. Dus dan weet je: oei. In november was Trump ook al iemand die soms dingen deed die niet helemaal lekker waren, en ik kan voorbeelden geven. Dus dan denk je: daar moeten we maatregelen nemen. Maar typisch politiek, of typisch Nederlands: uitstellen, wachten, nog een keer bekijken. En dan nu: te laat. 'Oh ja, we laten het maar doorgaan.'"

Hij schetst een somber scenario als de overname doorgaat. "Amerika kan – dat is de Cloud Act, maar er zijn ook andere wetten – beschikking krijgen over onze Nederlandse data. Daar kunnen ze aanspraak op maken. Een ander risico is dat ze gewoon kunnen zeggen: digitaal is in onze handen, we zetten het uit. Trump is boos, we zetten het uit. Een vriend van mij zei gisteren: het is alsof we met Facebook gaan inloggen. Dat vond ik een hele grappige verklaring. Dus die Amerikanen hebben nu de macht over de persoonsgegevens en het inloggen van Nederlanders."

Die afhankelijkheid kan volgens hem ook politieke gevolgen hebben. "Stel je voor dat er een conflict komt over Groenland. Dan denkt Nederland: oei, ik moet nu niet te stellig tegenover Amerika zijn, want Amerika heeft digitaal heel veel macht over ons. Dus dan ga je je ook in onderhandelingen anders gedragen. Dat zijn allemaal gevaren."

Onderhandelingspositie verzwakt

Ook Maarten van Rossum wijst op de strategische gevolgen. De oud-topdiplomaat benadrukt dat de contractverlenging en de overname formeel twee verschillende trajecten zijn, maar dat ze elkaar wel beïnvloeden. "Maar het is wel wat Ben zegt: het feit dat je nu je leverage eigenlijk al hebt weggegeven, maakt het spannender. In onderhandelingen kijk je altijd hoe je je positie zo zuiver mogelijk houdt. Dit is er eentje die in ieder geval vastligt."

Van der Burg is daar nog stelliger over: "Dan ben je de pineut. En nu is er nog een onderzoek. Maar dat onderzoek is ook weer typisch politiek of typisch Nederlands. Iedereen weet dat we dit niet moeten doen. Er is een alliantie die zegt: we kunnen het overnemen, maar nu gaan we dat onderzoek doen. De minister wacht dat onderzoek af, en dan weet je: uiteindelijk worden we er zo ingerold en dan gaat het gewoon door en is het in Amerikaanse handen."

Juridische beperkingen

Niet iedereen ziet een eenvoudige uitweg. JA21-leider Joost Eerdmans wijst op juridische beperkingen. "Dit kan helemaal niet. Je kunt niet zomaar, ook in november niet, van zo’n partij af. Daar heb je een aanbestedingswet voor, dus dat moet je aflopen."

"Bovendien werken heel veel landen met Solvinity", zegt Eerdmans. "Die partij is overgenomen. Italië, Duitsland en Frankrijk werken daar ook mee. Het kan wel zo zijn dat de Cloud Act zegt: Trump, ik wil die gegevens hebben. Maar dat gaat niet zomaar. Er zit compliance aan vast, en Europees recht en privacywetgeving. Het is niet zo dat Trump zomaar kan zeggen: ik wil even de gegevens van meneer Van Rossum en ik wil ze nu hebben."

Van der Burg is het daar niet mee eens. "Bij het Internationaal Strafgerechtshof was een rechter die Netanyahu voor het gerecht wilde dagen. Dat vond Trump niet fijn. Toen heeft Trump gezegd: ik kom met een sanctie op Microsoft, zodat hij niet meer in zijn e-mail kan. Dus Trump neemt gewoon maatregelen, zelfs tegen personen. En dat kunnen we voor ons uitschuiven door te zeggen: het is niet mogelijk."

"Dat vind ik interessant: dan zeg je dat het in theorie niet mogelijk is, want we hebben allemaal wetten. Maar iemand van Microsoft heeft voor het gerecht in Parijs verklaard dat als Trump dat wil, ze altijd onze data kunnen pakken. Dus het ligt veel heftiger dan vaak wordt gedacht."

Geen alternatief voor DigiD

Burgers kunnen nauwelijks ontsnappen aan DigiD. Het systeem is niet verplicht, maar wordt wel door vrijwel alle overheidsinstanties gebruikt. Zonder DigiD resteert vaak alleen communicatie per brief, wat omslachtig en tijdrovend is.

Experts benadrukken dat Nederland te afhankelijk is geworden van één digitaal systeem. Een alternatief ontbreekt, en het bouwen daarvan had volgens deskundigen al maanden geleden moeten beginnen. Daardoor zit het kabinet nu klem: stoppen met het contract brengt risico’s voor de continuïteit, doorgaan betekent mogelijk verlies van digitale controle.

De verwachting is dat het contract gewoon wordt verlengd en dat de overnameprocedure doorgaat. Daarmee lijkt de uitkomst al grotendeels vast te liggen. Van der Burg vat het cynisch samen: "Dat contract wordt nu gewoon verlengd. En dan hopen we dat die toetsing negatief uitpakt. Maar we worden er gewoon ingerommeld."