Hans Klok roemt allesbepalende Joodse illusionisten: 'Veel beroepen voor hen uitgesloten'

Goochelaars en illusionisten verruilden het marktplein en de kermis rond 1900 voor grote theaterzalen. Een gouden tijd voor de magie brak aan. Joodse artiesten hadden hier een groot aandeel in, vertelt Hans Klok in Goedemorgen Nederland op NPO 1.

Harry Houdini, Horace Goldin en Okito. Het zijn namen die bij weinig mensen een belletje doen rinkelen, maar ze stonden aan de wieg van de grote illusieshows die we nu gewend zijn. "Illusionisme was een vrij beroep. Destijds mocht de Joodse gemeenschap niet alle beroepen uitoefenen. Ze mochten niet bij bepaalde gilden horen. Daarom trok het circus en variété zo aan", legt Klok uit.

Journalist Hella Hueck vult aan: "Er was al vanaf de Middeleeuwen economische uitsluiting van Joden. Een werk van Shakespeare ging er al over. Naast artiest werden velen daarom bankier."

Oosterse magiër

Klok erfde via een fanatieke verzamelaar een aantal verhuisdozen vol archiefmateriaal, van dagboeken en kleding tot daadwerkelijke handleidingen voor trucs, van de magiër Okito (1875–1963). "Hij deed zich voor als een oosterse magiër, omdat hij als kind een ongeluk had gehad tijdens het schaatsen waardoor hij bijna doof was. Als oosterse magiër hoefde hij geen interviews te geven", glimlacht Klok.

Okito trad over de hele wereld op. "Hij was heel beroemd. De Tweede Wereldoorlog maakte daar abrupt een einde aan. Hij is net op tijd gevlucht. Uiteindelijk is hij nooit verbitterd geraakt door de oorlog."

De archiefstukken komen aankomend najaar terug in een nieuwe tentoonstelling van het Joods Historisch Museum, waar Klok aan meewerkt. "Ik dacht: ik heb tenslotte niet het eeuwige leven. Deze spullen mogen niet de kliko in. Okito heeft zeven levens tegelijk gehad. Hij trad op, deed zijn eigen marketing en maakte alles zelf, van zijn rekwisieten tot kleding. En dan had hij ook nog eens zeven kinderen."

Zevende kogel

Klok gebruikt een uitvinding van Okito in zijn eigen shows. "Hij had de zwevende kogel. Ik heb een zwevende gloeisteen die door de zaal gaat, ontworpen door een Amerikaanse illusionist, maar gebaseerd op die van Okito."

Ook is er aandacht voor de goochelaar Larette. Zijn leven liep tragisch af. "De Duitsers kwamen hem halen. Hij zei: ik haal even mijn jas. Toen heeft hij zich binnen door zijn hoofd geschoten."

De tentoonstelling Abracadabra is vanaf 25 september te zien in het Joods Historisch Museum.