Mensen hebben geen privacy meer in supermarkten: 'Ze maken een compleet profiel van je'

Supermarkten doen er alles aan om diefstal en agressie bij zelfscankassa's tegen te gaan. In plaats van dat filialen terugkeren naar het ouderwetse kassasysteem, worden mensen nog beter in de gaten gehouden met de nieuwste snufjes zoals AI-camera's en bodycams. Cyberexpert Dave Maasland noemt dat in Stand van Nederland: Generatie Next op NPO 2 een zorgwekkende ontwikkeling.

Zelfscankassa’s zijn inmiddels ingeburgerd in supermarkten, maar omdat deze manier van afrekenen nog relatief nieuw is, ontbreekt een eenduidig beleid voor hoe om te gaan met diefstal. Een nieuwe aanpak van beveiliging is nodig en supermarkten doen dat zowel op een zichtbare manier, maar ook achter de schermen.

Door bijvoorbeeld camera's boven een zelfscankassa te plaatsen, kunnen supermarktmedewerkers zien of iemand iets bewust niet scant of dat het per ongeluk gaat. Iemand kan bij een flink boodschappenlijstje natuurlijk een keer wat vergeten te scannen.

Maar op deze nieuwe manier data verzamelen zorgt voor steeds minder privacy. "Dat is het grootste probleem", zegt Maasland. "We denken dat we onze producten scannen, maar eigenlijk wordt ons gedrag gescand, bijvoorbeeld hoe lang je in de winkel bent, welke producten je wel of niet scant en welke productcombinaties je koopt."

AI Act

Het probleem zit volgens Maasland nog dieper: supermarkten leggen niet uit hoe ver ze gaan en waarom deze beslissingen worden genomen. "Je moet proberen om zo min mogelijk inbreuk te maken op iemand zijn privacy. Je moet met minimale middelen moet je het effect bereiken dat mensen niet stelen."

Dat kan gerealiseerd worden door middel van de AI Act, wat gaat over het gebruik van kunstmatige intelligentie in het dagelijks leven. "Dat betekent dat je niet zomaar iemands gezicht mag scannen en daar met AI allerlei analyses van mag maken."

Geen privacy meer

Op dit moment vindt er dus steeds meer controle plaats in supermarkten. "Er zijn zelfs experimenten met bepaalde type camera's om te kijken hoe je door een winkel beweegt en wat je precies doet", wat volgens hem problematisch is. "Het maakt een compleet profiel van wie diegene is en wat hij of zij doet. Voor gewone mensen zoals jij en ik is dat onzichtbaar. We weten niet welke data ze opslaan van ons, hoe ze die profielen maken en wat ze daar vervolgens mee doen."

Ook voor Maasland is het onduidelijk hoe deze data precies wordt opgeslagen en wat ermee wordt gedaan. "Daar komt een gevoel van ongemak vandaan. Wie houdt ons in de gaten en hoe werkt dat? Als we op deze manier doorgaan en het niet goed uitleggen, dan kan dit hele systeem tegen ons gaan werken."

Of er onderzoek gaat worden gaan naar dit onderwerp en hoe supermarkten deze ontwikkeling monitoren en aanpakken, zie je in de nieuwste aflevering van Stand van Nederland, nu terug te kijken op NPO Start.