Veiligheidsexpert twijfelt aan verhaal Mossad-spion: 'Onwaarschijnlijk dat hij dit heeft kunnen doen'
Jonathan Mor, de Nederlander die was toegetreden tot de roemruchte geheime dienst van Israël, de Mossad, maakte donderdagavond zijn opwachting in het tv-programma Jinek, vermomd en met een stemvervormer. Veiligheidsexpert Nikki Sterkenburg heeft zo haar twijfels bij het verhaal van de Overijsselaar. "Ik acht het vrij onwaarschijnlijk dat hij dit heeft kunnen doen zonder het aan de Mossad voor te leggen."
Het verhaal van Mor (niet zijn echte naam), dat samen met Telegraaf-journalist Silvan Schoonhoven werd opgetekend in een boek, ligt sinds donderdag in de winkel. Daarin vertelt hij hoe hij bij de Mossad is gekomen (of beter gezegd, hoe de Mossad bij hem is gekomen), wat voor operaties hij heeft uitgevoerd en hoe ze daarbij te werk gingen. Dat Mor met zijn verhaal naar buiten treedt is opvallend: het kan voor spionnen levensgevaarlijk zijn om bekentenissen af te leggen.
Desalniettemin geeft veiligheidsexpert Sterkenburg Schoonhoven veel credits. Ze noemt hem in Goedemorgen Nederland een "goede en serieuze journalist", die goed onderzoek heeft gedaan en het verhaal van Mor bij veel bronnen heeft gecontroleerd. Schoonhoven legde bij Eva Jinek uit dat Mor hem via LinkedIn benaderde en zei dat hij graag zijn verhaal wilde doen.
Schoonhoven was eerst sceptisch, maar Mor toonde bewijs dat hij daadwerkelijk voor de Mossad heeft gewerkt, zoals betalingsbewijzen van de Mossad, valse paspoorten en geheime documenten. Deze documenten en getuigen bevestigen dat hij daadwerkelijk voor de Mossad werkte. De journalist heeft ook mensen gesproken die het verhaal van Mor hebben bevestigd.
Niet overlegd met Mossad
Toch heeft Sterkenburg haar twijfels bij het verhaal. "Hij kan het goed onderbouwen, maar wat wel een red flag is, is dat deze man over personen, operaties en modus operandi spreekt en dat hij zegt dat hij zijn boek niet heeft voorgelegd aan de Mossad voor publicatie."
Dat is volgens de veiligheidsexpert ongebruikelijk. "Er zijn soms echt wel spionnen die naar buiten treden en hun verhaal optekenen, maar ik acht het vrij onwaarschijnlijk dat hij dit heeft kunnen doen zonder het voor te leggen."
Mor stelt dat de eerste versie van zijn boek, dat hij tien jaar geleden schreef nadat hij stopte in actieve dienst, nu gebruikt wordt voor trainingsdoeleinden bij de Mossad. Voor de versie die nu in de boekhandel ligt zijn feiten anders verwoord, waardoor volgens hem het boek gepubliceerd kan worden. "Maar tegelijkertijd zei hij ook dat hij het niet heeft afgestemd. Dat lijkt mij in veiligheidsland dus onwaarschijnlijk. Maar het blijft een fascinerend verhaal."
“Ik acht het vrij onwaarschijnlijk dat hij dit heeft kunnen doen zonder het aan de Mossad voor te leggen.”
Mor zegt dat hij het boek onder meer wilde publiceren als erkenning voor zijn familie, die veel moest doorstaan. Hij wilde vertellen waar hij was, wat hij deed en waarom. Hij heeft met oud-collega's overlegd en heeft het boek, ondanks dat hij eerder moest stoppen, niet geschreven uit wrok, benadrukte hij in Jinek.
'Hoogste wat je kunt bereiken'
Volgens Mor was het een wens van vele jaren om bij de Mossad te gaan werken, "omdat dit het ultimum is wat je kunt doen waarin heel veel mensen interesse hebben", zei hij op de dag van de boekpublicatie. "Het is de top van wat je kunt bereiken voor de verdediging van de staat Israël."
Daarnaast vertelde hij dat hij al jarenlang voor de militaire inlichtingendienst had gewerkt, toen hij nog beroepsofficier voor Israël was. "Dan is dit de volgende logische stap. Toen ik naar het buitenland vertrok, werd al tegen mij gezegd dat ze bij mij zouden aankloppen."
Mossad-operatie bij de Praxis
Bij Jinek vertelde hij ook over een Mossad-operatie bij een Praxis in Amsterdam-West. Eigenlijk moest hij zich gedeisd houden in Nederland, maar toch kwam hij veertien jaar geleden in actie om een aanslag te verijdelen. Twee Iraanse terroristen werden van de straat geplukt door bewapende agenten van de Israëlische geheime dienst. Door deze interventie werd een bomaanslag verijdeld.
Israël was de terroristische cel op het spoor gekomen na bomaanslagen in de hoofdsteden van India en Georgië in februari 2012, vertelde Mor. Israëlische ambassademedewerkers waren destijds het doelwit. Ook zou er een bom in Europa moeten ontploffen, maar die aanslag was vertraagd.
“Is dit nou heel professioneel? Dat weet ik niet. Maar aan de andere kant weten we dat de Mossad een wereldwijd netwerk heeft. Ze maken van dit soort mensen gebruik.”
Mor zegt dat hij erbij was toen de Iraniërs werden gepakt. Dat hij daardoor in Nederland mogelijk vervolgd zou kunnen worden voor ontvoering, wist hij destijds niet. De Mossad nam de twee terroristen in het geheim mee naar Israël, zonder de Nederlandse politie of AIVD te informeren.
'Het is marketing'
Sterkenburg vindt het ook opvallend hoe open Mor over deze actie praat, maar volgens brigadegeneraal Han Bouwmeester is het helemaal niet zo bijzonder dat hij nu naar buiten treedt met een boek. "Dat doen ze heel bewust, om een bepaalde mythe en status die ze hebben via verhalen in stand te houden. Het is marketing."
Bouwmeester betwijfelt wel of het verstandig was om op deze manier op televisie te komen. "Is dit nou heel professioneel? Dat weet ik niet. Maar aan de andere kant weten we dat de Mossad een wereldwijd netwerk heeft. Ze maken van dit soort mensen gebruik. Het kan gewoon de bakker op de hoek zijn."
Veiligheidsexpert Sterkenburg sluit niet uit dat de verhalen verzinsels zijn en dat de Nederlandse tv-kijker wordt ingepalmd. "En ik denk dat het goed is om te kijken wat nou precies een spion is. Je denkt aan James Bond die abseilend door het dak naar binnen komt, maar deze man was gewoon een informantenwerver. Hij heeft bijvoorbeeld niet zelf bij die Praxis dingen staan doen. Hij was erbij betrokken, zegt hij, maar het is een andere functie dan wat je normaal gesproken bij een spion zou denken."